Zestaw podróżny: chiński50 zwrotów po chińsku na twój wyjazd, z wymową

Przywitać się, podziękować, przeprosić, zwrócić na siebie uwagę i powiedzieć, że nie rozumiesz.

1. 你好 / 早上好 nǐ hǎo = „ni hao”, ale dwa tony 3 obok siebie dają „ní hǎo”, czyli pierwsze się wznosi; zǎoshang hǎo = „dzao-szang hao”, bo „z” to polskie „dz”
   Dzień dobry / Dzień dobry (rano)
   „Nǐ hǎo” działa o każdej porze dnia i służy też do zaczepienia obcej osoby, a „zǎoshang hǎo” albo samo „zǎo” to dzień dobry mniej więcej do dziesiątej. Wchodząc do sklepu, nie witaj się jednak jak w Polsce: obsługa wykrzykuje „huānyíng guānglín” (witamy), nie czekając na odpowiedź, ręki nikt nie podaje i w zupełności wystarczy skinienie głową. Najważniejsza rzecz w całym zestawie: polski akcent pada niemal zawsze na przedostatnią sylabę, a chiński ma zamiast niego ton, czyli melodię sylaby, i to ona niesie znaczenie: „mā” to mama, „má” konopie, „mǎ” koń, „mà” przekleństwo. Zły ton to nie zły akcent, tylko inne słowo.
   你好！ – 你好，欢迎光临。 — Dzień dobry! – Dzień dobry, witamy.
2. 晚上好 wǎnshang hǎo = „łan-szang hao”; „w” czytamy jak polskie „ł”, a sylaba „shang” jest bez tonu, krótka i lekka
   Dobry wieczór
   Od zmierzchu, mniej więcej od osiemnastej. W praktyce zwykli ludzie mówią „nǐ hǎo” o każdej porze, a „wǎnshang hǎo” usłyszysz w hotelu, od gospodarzy i z komunikatów, więc brzmi grzecznie, a nie dziwnie. Pułapka: „wǎn'ān” to dobranoc wyłącznie przed snem, więc wychodząc z restauracji, nigdy tak nie mów.
   晚上好，两位。 – 好的，这边请。 — Dobry wieczór, dwie osoby. – Dobrze, tędy proszę.
3. 请 qǐng = „ćing”; pinyin „q” to polskie „ć”, ale z przydechem (bezprzydechowe „ć” to w pinyinie „j”), a ton 3 znaczy, że głos najpierw opada, a potem wraca do góry
   Proszę (przy prośbie)
   Polskie „proszę” wędruje po zdaniu, a „qǐng” stoi zawsze na początku, przed czasownikiem: „qǐng gěi wǒ…”, czyli „proszę mi dać”. Chińczycy używają go rzadziej, niż się spodziewasz: codzienne zmiękczacze to „máfan nǐ” (przepraszam, że kłopoczę) przed prośbą i „qǐngwèn” (czy mogę zapytać) przed pytaniem, a „xièxie” na końcu robi resztę. Samo „qǐng” z otwartą dłonią znaczy „proszę bardzo, po Panu”.
   请给我一杯水。 – 好的。 — Poproszę szklankę wody. – Dobrze.
4. 谢谢 xièxie = „śje-śje”; pinyin „x” to polskie „ś”, pierwsza sylaba opada (ton 4), druga jest bez tonu i cicha
   Dziękuję
   Odpowiedzią jest „bú kèqi” (nie ma za co) albo „bú yòng xiè” (nie ma potrzeby dziękować). Pułapka: w Chinach nie ma napiwków, nigdzie i w żadnej wysokości. Kelner, taksówkarz czy obsługa hotelu oddadzą ci pieniądze albo spojrzą ze zdziwieniem, a aplikacje płatnicze nie mają nawet takiego okienka, więc wyraźne „xièxie” jest całym napiwkiem. „Duō xiè” to „dzięki wielkie”.
   谢谢你！ – 不客气。 — Dziękuję ci! – Nie ma za co.
5. 不好意思 bù hǎoyìsi = „bu hao-i-sy”; końcowe „si” to buczące polskie „sy”, a nie „si”, bo pinyin „si” nigdy się nie zmiękcza
   Przepraszam (zaczepienie lub drobne przeprosiny)
   Uniwersalne „przepraszam”: zaczepiasz obcą osobę, kogoś potrącasz, przerywasz obsłudze. Przy prawdziwych przeprosinach mów „duìbuqǐ”. Pułapka dla Polaka: na kelnera się nie czeka i nie łapie się go wzrokiem, tylko woła przez salę „fúwùyuán!” albo naciska przycisk na stole. To normalne, a nie chamskie, bo w chińskiej restauracji panuje głośna, rozgadana atmosfera; kelner sam nie podejdzie.
   不好意思，可以点菜吗？ – 可以，您说。 — Przepraszam, czy możemy zamówić? – Tak, słucham.
6. 让一下 / 借过 ràng yíxià = „żang ji-śja”, jièguò = „dźje-guo”; pinyin „r” to prawie polskie „ż”, „x” to „ś” zawsze ze zmiękczeniem („xià” = „śja”, nie „śa”), a „j” to „dź”
   Przepraszam (żeby przejść) / Przechodzę
   „Ràng yíxià” znaczy „proszę na chwilę ustąpić”, „jièguò” to samo jednym tchem, a „máfan” z przodu łagodzi prośbę. W metrze mówisz to przy drzwiach i ludzie się rozstępują. Pułapka: dystans osobisty jest tu mniejszy niż w Polsce, kolejka przy ladzie bywa umowna i ktoś wetnie się bez złych zamiarów, a przeciśnięcie się ramieniem bez słowa nie uchodzi za chamstwo; sam też odsuń się od drzwi, bo wysiadający idą pierwsi, przynajmniej w teorii.
   麻烦让一下，我要下车。 – 哦，好。 — Przepraszam, wysiadam. – Aha, proszę.
7. 是 / 不是 shì = „szy”, bú shì = „bu szy”; polskie „szy” jest bardzo blisko (angielski musi to udawać zapisem „shr”), tylko czubek języka cofnij nieco dalej niż w polskim „sz”
   Tak / Nie
   Chiński nie ma jednego „tak” ani „nie”: powtarza się czasownik z pytania. „Shì” i „bú shì” odpowiadają na „czy to jest…?”, „duì” znaczy „zgadza się”, „hǎo de” to „dobrze”, a „yào” i „bú yào” odpowiadają na „czy Pan chce…?”. Uprzejma odmowa dla naganiaczy, ulicznych sprzedawców i na pytanie o reklamówkę przy każdej kasie to „bú yào, xièxie” z lekkim ruchem dłoni. „Bù” przed tonem opadającym zmienia się w „bú”, i stąd właśnie „bú yào”.
   要袋子吗？ – 不要，谢谢。 — Potrzebuje Pan torby? – Nie, dziękuję.
8. 您会说英语吗？ nín huì shuō Yīngyǔ ma = „nin huej szuo jing-jü ma”; „ü” to głoska, której polski nie ma: usta układasz do „u”, a mówisz „i” formal
   Czy mówi Pan/Pani po angielsku?
   „Nín” to grzeczne „ty”, czyli dokładny odpowiednik naszego Pan/Pani; używa się go wobec obsługi i osób starszych, zwłaszcza na północy, ale „nǐ” jest bezpieczne wszędzie i to je usłyszysz w odpowiedzi. Zwykle padnie „yìdiǎndiǎn” (troszeczkę) albo ruch głową, a potem wyjdzie telefon: większość ludzi woli wpisać zdanie w tłumacza, niż mówić, więc podsuń swój i rozmowa się toczy. „Ma” na końcu zamienia dowolne zdanie w pytanie.
   请问，您会说英语吗？ – 一点点。 — Przepraszam, czy mówi Pan po angielsku? – Troszeczkę.
9. 我听不懂 wǒ tīng bu dǒng = „ło ting-bu-dung”; „w” to polskie „ł”, sylaba „bu” jest bez tonu i szybka, a „ong” brzmi jak „ung”
   Nie rozumiem
   Dosłownie „słyszę, ale nie chwytam”. Dorzuć „qǐng shuō màn yìdiǎn” (proszę wolniej) albo „wǒ bú huì Zhōngwén” (nie mówię po chińsku), co resetuje rozmowę. Pułapka: to rzadko wystarcza, bo ratunkiem w Chinach jest przejście na pismo. Miej nazwę hotelu i cele podróży zapisane chińskimi znakami, bo pinyin, czyli zapis łacinką, przeciętnemu przechodniowi nic nie mówi.
   我听不懂。请说慢一点。 – 好，好。 — Nie rozumiem. Proszę mówić wolniej. – Dobrze, dobrze.
10. 再见 zàijiàn = „dzaj-dźjen”; pinyin „z” to polskie „dz”, „j” to „dź”, a obie sylaby idą tonem opadającym
    Do widzenia
    Bezpieczne pożegnanie wobec każdego. Usłyszysz też bez przerwy „bàibài” (od angielskiego bye-bye), i to zarówno od obsługi, jak i od znajomych, oraz „màn zǒu” (dosł. „idź wolno”, czyli „szerokiej drogi”) od sprzedawców i kelnerów przy wyjściu; odpowiadasz „xièxie” albo „zàijiàn”. Wychodząc ze sklepu bez zakupów, nie musisz mówić nic, inaczej niż w Polsce, gdzie wypada rzucić „do widzenia”.
    谢谢，再见！ – 慢走。 — Dziękuję, do widzenia! – Szerokiej drogi (dosł. „idź wolno”).

Dostać stolik, zamówić, zapłacić i zachować się grzecznie przy jedzeniu.

1. 两位 liǎng wèi = „liang łej”; „w” to polskie „ł”, a „liǎng” ma ton 3, czyli głos opada i wraca do góry
   Dwie osoby (odpowiedź przy wejściu do restauracji)
   Pierwsze pytanie przy drzwiach to „jǐ wèi?”, czyli „ile osób?”; odpowiadasz liczbą plus „wèi”, grzecznym klasyfikatorem osób, albo po prostu pokazujesz palce. Pułapka: dwójka przed klasyfikatorem to zawsze „liǎng”, nigdy „èr”, czyli „liǎng wèi”, „liǎng ge”. W popularnych lokalach dostaniesz numerek („qǔ hào”) wywoływany na ekranie, a przy stole kelnera często zastępuje kod QR.
   几位？ – 两位。 – 好，里面请。 — Ile osób? – Dwie. – Dobrze, proszę do środka.
2. 我要… wǒ yào = „ło jao”; pinyin „y” to polskie „j”, a „yào” opada (ton 4); to samo „yāo” tonem równym znaczy już co innego szablon
   Poproszę… / Wezmę…
   Schemat: „wǒ yào” plus liczba, klasyfikator i nazwa („yí fèn” porcja, „yì bēi” kubek, „yì píng” butelka). Dosłownie znaczy to „chcę”, ale nie brzmi opryskliwie jak polskie „chcę kawę”: tak się po prostu zamawia. Zdanie, które ratuje podróż, to „bú yào là” (bez ostrego) albo „wēi là” (lekko ostre), bo kuchnia syczuańska i hunańska jest ostrzejsza, niż ostrzega jakakolwiek karta.
   我要一份宫保鸡丁。我要一瓶啤酒。 — Poproszę porcję kurczaka gongbao. Poproszę butelkę piwa.
3. 请给我菜单 qǐng gěi wǒ càidān = „ćing gej ło caj-dan”; pinyin „c” to zwykłe polskie „c”, więc „càidān” czytasz niemal po polsku
   Poproszę kartę
   Pułapka: w wielu miejskich restauracjach papierowej karty po prostu nie ma. Skanujesz naklejkę z kodem QR na stole aplikacją WeChat albo Alipay, zamawiasz w mini-programie, często płacąc z góry, i jedzenie przyjeżdża. Część takich systemów żąda chińskiego numeru telefonu i mało który jest po angielsku, więc tłumacz aparatem w telefonie albo poproś o „zhǐzhì càidān”, czyli kartę papierową, którą większość lokali trzyma właśnie dla takich gości.
   请给我菜单。有英文菜单吗？ – 扫桌上的二维码点餐。 — Poproszę kartę. Czy jest karta po angielsku? – Proszę zeskanować kod QR na stole i zamówić.
4. 来一杯咖啡 lái yì bēi kāfēi = „laj i bej ka-fej”; „k” wymawiaj z mocnym przydechem, wyraźniejszym niż w polskim „kawa”
   Poproszę kawę (zapytają, jaką)
   Samo „kāfēi” wywoła pytanie zwrotne. Czarna kawa to „Měishì” (americano), z mlekiem „nátiě” (latte), a „rè de” i „bīng de” to gorąca i z lodem. Pułapka: chińskie sieciówki (Luckin, Manner, Cotti) działają na aplikacji z dużymi rabatami, ceny przy ladzie są wyższe, a obsługa i tak wskaże ci kod QR. Prawdziwym domyślnym napojem jest herbata, do której darmowa gorąca woda jest oczywistością.
   来一杯咖啡。 – 美式还是拿铁？热的还是冰的？ – 热美式。 — Poproszę kawę. – Americano czy latte? Gorące czy z lodem? – Gorące americano.
5. 热水 / 冰水 rè shuǐ = „że szuej”, bīng shuǐ = „bing szuej”; „r” to prawie polskie „ż”, a samo „e” brzmi ciemno, między „e” a „y”
   Gorąca woda / Woda z lodem
   Nikt cię nie zapyta o gazowaną czy niegazowaną. Darmowa woda przychodzi gorąca („rè shuǐ”) albo letnia, w czajniczku lub termosie, bo zimne napoje uchodzą tu za szkodliwe; o „bīng shuǐ” możesz poprosić, ale dostaniesz płatną butelkę albo grzeczną odmowę. Kranówki nie pije się nigdzie, a butelkowana „kuàngquánshuǐ” kosztuje kilka juanów w każdym sklepie.
   服务员，有冰水吗？ – 只有热水和常温的。 — Kelner, czy jest woda z lodem? – Tylko gorąca i w temperaturze pokojowej.
6. 买单 mǎidān = „maj-dan”; „mǎi” tonem 3 znaczy „kupić”, a „mài” tonem 4 „sprzedać”, więc sama melodia zmienia słowo
   Poproszę rachunek
   Rachunek nigdy nie przyjdzie sam: wołasz „fúwùyuán, mǎidān” albo „jiézhàng” przez salę, ewentualnie pokazujesz gest pisania. Pułapka towarzyska: nie dzieli się rachunku po polsku, każdy za siebie, tylko płaci jedna osoba, zwykle ta, która zaprosiła, a reszta oddaje jej potem przelewem w aplikacji; targowanie się o to, kto płaci, jest częścią rytuału. Jeśli zamawiałeś kodem QR, możliwe, że zapłaciłeś już z góry.
   服务员，买单！ – 扫码支付还是现金？ — Kelner, rachunek! – Płatność kodem czy gotówką?
7. 可以刷卡吗？ kěyǐ shuākǎ ma = „ky-i szła-ka ma”; „sh” to polskie „sz”, a sylaba „kě” brzmi bliżej „ky” niż „ke”
   Czy mogę zapłacić kartą?
   Chiny działają na telefonie. Terminale stoją w hotelach, galeriach i większych restauracjach, ale często obsługują tylko UnionPay, a kawiarnie, taksówki, stragany i małe sklepy przyjmują wyłącznie Alipay albo WeChat Pay. Zainstaluj Alipay jeszcze w Polsce, zweryfikuj konto paszportem i podepnij Visę lub Mastercard: do 200 juanów bez prowizji, powyżej trzy procent. Gotówka jest legalnym środkiem płatniczym i sklep musi ją przyjąć, ale w małym punkcie mogą nie mieć jak wydać ze stu juanów.
   可以刷卡吗？ – 不行，微信或者支付宝。 — Czy mogę zapłacić kartą? – Nie, WeChat albo Alipay.
8. 干杯！ gānbēi = „gan-bej”; obie sylaby tonem 1, czyli równo i wysoko, jak nuta trzymana na jednej wysokości
   Na zdrowie! (dosł. „do dna”)
   Pułapka: to znaczy „do dna” i przy kolacji z gospodarzami bywa brane dosłownie, kieliszek za kieliszkiem „báijiǔ”, czyli zbożowego destylatu o mocy 40 do 60 procent. Powiedz „suíyì” (do woli), żeby tylko umoczyć usta, i nikt się nie obrazi. Stukając się, trzymaj brzeg swojego kieliszka niżej niż kieliszek osoby starszej lub ważniejszej, wznieś przynajmniej jeden toast za gospodarza, a gdy ktoś nalewa ci herbatę, postukaj dwoma palcami w stół, bo to bezgłośne „dziękuję”.
   来，干杯！ – 干杯！随意，随意。 — No to na zdrowie! – Na zdrowie! Pij, ile chcesz.
9. 请慢用 qǐng màn yòng = „ćing man jung”; „q” to polskie „ć”, „y” to „j”, a „ong” wymawiamy jak „ung”
   Smacznego (dosł. „proszę się nie spieszyć”)
   To zdanie mówi obsługa, stawiając ostatni półmisek („cài qí le”, dania w komplecie), a ty odpowiadasz tylko „xièxie”. Między znajomymi mówi się cieplejsze „mànmàn chī” (jedz powoli), ale, inaczej niż u nas, nie życzy się smacznego obcym przy sąsiednim stoliku. Komplement to „hěn hǎochī” (bardzo smaczne), a „chī bǎo le” (najadłem się) grzecznie powstrzyma gospodarza przed dokładaniem; dania są wspólne, więc zamawia się po jednym na osobę plus ryż.
   您的菜齐了，请慢用。 – 谢谢。……很好吃！ — To już wszystkie dania, smacznego. – Dziękuję. …Bardzo dobre!
10. 服务费 fúwùfèi = „fu-łu-fej”; „w” to polskie „ł”, sylaba „fú” wznosi się jak w pytaniu, a dwie kolejne opadają napis
    Opłata serwisowa (na rachunku)
    Nie ma tu ani opłaty za nakrycie, ani napiwków. Droższe restauracje i hotelowe jadalnie doliczają „fúwùfèi” w wysokości 10 do 15 procent, zawsze wypisane w karcie, i to jedyna pozycja, która zmienia sumę. Zaskakują za to dwie drobne: „chá wèi fèi”, opłata za herbatę od osoby w lokalach kantońskich i dim sum, oraz „cānjù fèi”, juan lub dwa za zafoliowany komplet naczyń. Obie są całkowicie normalne.
    本店收取10%服务费。 – 茶位费每位5元。 — Nasz lokal dolicza 10% opłaty serwisowej. – Opłata za herbatę 5 juanów od osoby.

Zapytać o cenę, zapłacić, oglądać bez kupowania i przeczytać dwa napisy, które mają znaczenie.

1. …多少钱？ duōshao qián = „duo-szao ćjen”; pinyin „q” to polskie „ć”, „sh” to „sz”, a „qián” się wznosi (ton 2) szablon
   Ile kosztuje…?
   Schemat: najpierw rzecz, potem „duōshao qián”, albo po prostu wskaż palcem i powiedz samą końcówkę. Odpowiedź to liczba plus „kuài” (mówiony juan; na cenówkach zobaczysz znak 元) i zwykle zostanie ci jeszcze wystukana na kalkulatorze w telefonie. Pułapka: na targu owoce, herbatę i mięso wycenia się za „jīn”, czyli 500 g, a nie za kilogram, więc cena z wywieszki jest dwa razy niższa, niż myślisz. „Miǎnfèi” znaczy „za darmo”.
   这个多少钱？ 一斤多少钱？ — Ile to kosztuje? Ile kosztuje jeden jin (pół kilo)?
2. 太贵了 tài guì le = „taj guej ly”; „t” z mocnym przydechem, a końcowe „le” jest krótkie, bez tonu i brzmi bliżej „ly”
   To za drogo
   Targowanie jest na miejscu na bazarach, w halach z pamiątkami i na straganach bez cenówek, gdzie cena wywoławcza dla cudzoziemca bywa kilka razy wyższa od realnej: proponuj jedną trzecią do połowy, spotkajcie się w środku, a odejście zwykle kończy się zawołaniem cię z powrotem. W galeriach, supermarketach i sieciówkach wypada to tak samo źle jak w Polsce. „Piányi yìdiǎn” to „trochę taniej”.
   太贵了，便宜一点吧。 – 那给你八十。 — Za drogo, może trochę taniej. – To niech będzie osiemdziesiąt.
3. 微信还是支付宝？ Wēixìn háishi Zhīfùbǎo = „łej-śin haj-szy dży-fu-bao”; „x” to „ś”, „zh” to „dż”, a „shi” to buczące „szy”
   WeChat czy Alipay? (pytanie przy kasie)
   Przy kasie nie pytają „gotówka czy karta”, tylko którą aplikacją płacisz. Odpowiadasz nazwą albo mówisz „xiànjīn” (gotówka) lub „shuākǎ” (karta), o ile je przyjmują. Płaci się na dwa sposoby: skanujesz ich kod i wpisujesz kwotę („sǎomǎ”) albo pokazujesz swój kod do zeskanowania. „Háishi” to „czy” w pytaniu o wybór, a obie aplikacje działają z zagraniczną kartą, jeśli podpiąłeś ją przed wyjazdem.
   微信还是支付宝？ – 支付宝。 – 好，扫这个。 — WeChat czy Alipay? – Alipay. – Dobrze, proszę to zeskanować.
4. 麻烦给我小票 máfan gěi wǒ xiǎopiào = „ma-fan gej ło śjao-pjao”; pinyin „x” to polskie „ś”, więc „xiǎo” brzmi jak nasze „siao”
   Poproszę paragon
   Pułapka: paragony są dwa. „Xiǎopiào” to zwykły wydruk z kasy, a przy płatności telefonem dowodem jest wpis w aplikacji i wiele miejsc nie drukuje niczego. „Fāpiào” to oficjalna faktura skarbowa, o którą zapytają („yào fāpiào ma?”); jeśli nie rozliczasz wyjazdu służbowo, odpowiadaj „bú yòng”. Zwrot podatku („tuìshuì”, około 9 procent na rękę) działa tylko w sklepach z naklejką 退税: minimum 200 juanów jednego dnia w jednym sklepie, formularz i fakturę bierzesz przy kasie, towar musisz wywieźć w ciągu 90 dni od zakupu, a pieniądze odbierasz na lotnisku przy wylocie.
   麻烦给我小票。 – 要发票吗？ – 不用，小票就行。 — Poproszę paragon. – Chce Pan fakturę? – Nie trzeba, paragon wystarczy.
5. 我随便看看 wǒ suíbiàn kànkan = „ło suej-bjen kan-kan”; „w” to polskie „ł”, a drugie „kan” traci ton i cichnie
   Tylko się rozglądam
   Odpowiedź na „xiǎng mǎi diǎn shénme?” (czego Pan szuka?) albo „xūyào bāngmáng ma?” (pomóc w czymś?). Pułapka: sprzedawczyni potrafi chodzić za tobą krok w krok po całym sklepie, co jest tu formą obsługi, a nie podejrzeniem o kradzież, więc wystarczy to zdanie i uśmiech. Podwojony czasownik („kànkan”) łagodzi wypowiedź do „tak tylko popatrzę”.
   想买点什么？ – 我随便看看，谢谢。 — Czego Pan szuka? – Tylko się rozglądam, dziękuję.
6. 就这些 jiù zhèxiē = „dźjou dży-śje”; „j” to „dź”, „zh” to „dż”, „x” to „ś”, czyli trzy głoski, które polski ma gotowe
   To wszystko
   Kończy zakupy na straganie, w piekarni i przy ladzie z przekąskami, po pytaniu „hái yào bié de ma?” (coś jeszcze?); to samo załatwia „bú yào le”. Ta karta to zresztą najlepsza wiadomość dla Polaka w całym zestawie: chiński ma trzy szeregi szumiące, „j/q/x” czyli „dź/ć/ś”, „zh/ch/sh” czyli „dż/cz/sz” oraz „z/c/s” czyli „dz/c/s”, a polski jako jedyny język tego kursu ma je wszystkie w alfabecie. Dwa zastrzeżenia. Po pierwsze, chińskie „dź/dż/dz” nie są dźwięczne: to nasze „ć/cz/c” wymówione bez przydechu, a „q/ch/c” to dokładnie te same głoski z mocnym pchnięciem powietrza, bo w chińskim odróżnia je przydech, a nie dźwięczność; zapis przez „dź/dż/dz” to tylko wygodna ściąga. Po drugie, chińskie „zh/ch/sh” wymawia się z czubkiem języka zawiniętym dalej do tyłu niż nasze „sz/cz”, a „j/q/x” odrobinę płaściej niż nasze „ś/ć”, i ta granica jest cieńsza niż polska, więc nie przesadzaj w żadną stronę.
   还要别的吗？ – 就这些，谢谢。 — Coś jeszcze? – To wszystko, dziękuję.
7. 来一个这个 lái yí ge zhège = „laj i gy dży-gy”; „zh” to polskie „dż”, a sylaba „ge” brzmi bliżej „gy” niż „ge”
   Poproszę jedno z tych
   Wskazujesz palcem i mówisz; „lái”, dosłownie „przynieś”, to swobodny sposób zamawiania przez ladę. „Ge” to uniwersalny klasyfikator, który ratuje, gdy nie znasz właściwego („yì bēi” do napojów, „yí fèn” do porcji, „yì zhāng” do biletów); polszczyzna takich słówek nie ma w ogóle, więc trzeba je po prostu wkuć razem z rzeczą. „Zhège” to „to tutaj”, a „nàge” to „tamto”.
   来一个这个。 – 这个吗？ – 对。 — Poproszę jedno z tych. – To? – Tak.
8. 有没有… yǒu méiyǒu = „jou mej-jou”; pinyin „y” to polskie „j”, a „yǒu” ma ton 3, czyli opada i wraca do góry szablon
   Czy jest…? / Czy mają Państwo…?
   Schemat: „yǒu méiyǒu”, dosłownie „mają nie mają”, plus rzecz; odpowiedzią jest samo „yǒu” albo „méiyǒu”. Pułapka przy zakupach: chińskie rozmiary ubrań są o jeden, a bywa, że o dwa mniejsze od europejskich, więc tamtejsze XL to często nasze L, natomiast buty numeruje się w skali europejskiej, tej samej co u nas. „Dà hào”, „zhōng hào” i „xiǎo hào” to duży, średni i mały.
   有没有大一点的？ 有没有英文菜单？ — Czy jest trochę większy? Czy jest karta po angielsku?
9. 营业中 / 休息中 yíngyè zhōng = „jing-je dżung”, xiūxi zhōng = „śjou-śi dżung”; „zh” to „dż”, „x” to „ś”, a „ong” to „ung” napis
   Otwarte / Zamknięte
   Napisy na drzwiach, często na obracanej tabliczce. „Yíngyè shíjiān” to godziny otwarcia, a 24小时 znaczy całodobowo, jak w większości sklepów spożywczych. Sklepy i galerie są czynne siedem dni w tygodniu, mniej więcej od dziesiątej do dwudziestej drugiej. Pułapka: wiele restauracji zamyka się między obiadem a kolacją, mniej więcej od czternastej do siedemnastej, a przy zamykaniu usłyszysz „dǎyàng le”.
   营业时间 10:00–22:00。 – 不好意思，我们打烊了。 — Godziny otwarcia 10:00–22:00. – Przepraszamy, już zamykamy.
10. 打折 / 收银台 dǎzhé = „da-dży”, shōuyíntái = „szou-jin-taj”; „zh” to polskie „dż”, „sh” to „sz”, a „t” idzie z przydechem napis
    Promocja (rabat) / Kasa
    Pułapka, na której wykłada się każdy Polak: chiński rabat podaje, ile płacisz, a nie ile oszczędzasz. „Dǎ bā zhé” znaczy „płacisz osiemdziesiąt procent”, czyli 20 procent taniej, a „dǎ wǔ zhé” to połowa ceny, więc im niższa liczba, tym lepsza okazja. „Tèjià” to cena promocyjna, „qīngcāng” wyprzedaż, „mǎi yī sòng yī” dwa w cenie jednego, a „shōuyíntái” to kasa, przy której płacisz po wybraniu towaru.
    全场打8折！ – 请到收银台付款。 — Cały asortyment 20% taniej! – Proszę zapłacić przy kasie.

Znaleźć drogę, kupić bilet i przeczytać napisy, które mijasz.

1. …在哪里？ zài nǎlǐ = „dzaj na-li”; pinyin „z” to polskie „dz”, a w Pekinie usłyszysz skrócone „nǎr”, czyli „nar” szablon
   Gdzie jest…?
   Schemat: najpierw miejsce, potem „zài nǎlǐ”, a całość otwierasz zwrotem „qǐngwèn”, czyli „przepraszam, czy mogę zapytać”. W Pekinie usłyszysz wersję „zài nǎr”. Pułapka: rozmówca odpowie, otwierając mapę w telefonie, a twoja może nie działać, bo Mapy Google są w Chinach zablokowane i świecą pustką; działają za to Apple Maps, Baidu Maps i Amap (Gaode), więc pobierz jedną przed wylotem i zapisz adres hotelu chińskimi znakami.
   请问，火车站在哪里？ 洗手间在哪里？ — Przepraszam, gdzie jest dworzec kolejowy? Gdzie jest toaleta?
2. 洗手间在哪里？ xǐshǒujiān zài nǎlǐ = „śi-szou-dźjen dzaj na-li”; „x” to „ś”, „sh” to „sz”, „j” to „dź”, a „z” to „dz”
   Gdzie jest toaleta?
   „Xǐshǒujiān”, dosłownie „pokój do mycia rąk”, to wersja grzeczna, a „cèsuǒ” to potoczne słowo z ulicznych tabliczek. Publicznych toalet w chińskich miastach jest mnóstwo, są bezpłatne i znajdziesz je na każdej stacji metra i w każdej galerii. Dwie pułapki: papieru zwykle nie ma, więc noś chusteczki, a poza hotelami i galeriami spodziewaj się toalet typu kucanego. Na drzwiach 男 to mężczyźni, a 女 to kobiety.
   请问，洗手间在哪里？ – 直走，左边。 — Przepraszam, gdzie jest toaleta? – Prosto, po lewej stronie.
3. 火车站在哪里？ huǒchēzhàn zài nǎlǐ = „huo-czy-dżan dzaj na-li”; „ch” to „cz”, „zh” to „dż”, a „chē” brzmi bliżej „czy” niż „cze”
   Gdzie jest dworzec kolejowy?
   „Huǒchēzhàn” to dworzec kolejowy, „gāotiězhàn” stacja kolei dużych prędkości, „dìtiězhàn” stacja metra, a „qìchēzhàn” dworzec autobusowy. Pułapka: duże miasta mają po kilka dworców (Pekin Południowy, Pekin Zachodni, Szanghaj Hongqiao), często oddalonych o pół miasta, więc sprawdź nazwę wydrukowaną na bilecie, zanim wyjedziesz, i dolicz pół godziny na kontrolę bezpieczeństwa oraz sprawdzenie paszportu przy wejściu.
   火车站在哪里？ – 坐地铁二号线，三站。 — Gdzie jest dworzec kolejowy? – Metrem, linią drugą, trzy przystanki.
4. 一张去上海的票 yì zhāng qù Shànghǎi de piào = „i dżang ćü szang-haj dy pjao”; „q” to „ć”, a „ü” to głoska, której polski nie ma
   Poproszę bilet do Szanghaju
   Pułapka: chińskie bilety kolejowe są imienne. Każdy jest przypisany do paszportu, popularne pociągi wyprzedają się kilka dni wcześniej, a papierowego biletu nie ma w ogóle. Rezerwuj w aplikacji 12306, która ma wersję angielską (rejestracja paszportem, płatność przez Alipay lub WeChat z podpiętą kartą), albo na Trip.com za drobną dopłatą, a na bramce pokazujesz paszport; gdy czytnik go nie przyjmie, idź do stanowiska z obsługą („réngōng tōngdào”). „Èrděng zuò” to druga klasa, czyli zwykłe miejsce.
   一张去上海的票，明天早上。 – 护照给我。 — Poproszę bilet do Szanghaju, na jutro rano. – Poproszę paszport.
5. 几号检票口？ jǐ hào jiǎnpiàokǒu = „dźi hao dźjen-pjao-kou”; pinyin „j” to polskie „dź”, tutaj dwa razy w jednym zdaniu
   Która bramka? (kontrola biletów przed peronem)
   Na chińskim dworcu nie czekasz na peronie, tylko w hali: tablica podaje numer bramki („jiǎnpiàokǒu”, na przykład A12), otwierają ją mniej więcej kwadrans przed odjazdem, skanujesz tam paszport i dopiero schodzisz na peron („zhàntái”). Pułapka: bramkę zamykają pięć minut przed odjazdem i nikt jej dla ciebie nie otworzy, inaczej niż w Polsce, gdzie do pociągu wskakuje się do ostatniej sekundy. „Jǐ hào” znaczy „który numer”.
   去上海的车在几号检票口？ – A12，站台在楼下。 — Przy której bramce odprawiają na pociąg do Szanghaju? – A12, peron jest piętro niżej.
6. 左 / 右 / 直走 zuǒ = „dzuo”, yòu = „jou”, zhí zǒu = „dży dzou”; pinyin „z” to „dz”, „zh” to „dż”, a „y” to „j”
   W lewo / w prawo / prosto
   To usłyszysz w odpowiedzi: „zuǒ zhuǎn” albo „wǎng zuǒ guǎi” (w lewo), „yòu zhuǎn” (w prawo), „yìzhí zǒu” (cały czas prosto), „lùkǒu” (skrzyżowanie), „duìmiàn” (naprzeciwko) i „qiánmiàn” (przed nami). Pułapka: w Pekinie i innych miastach o regularnej siatce ulic kierunki podaje się stronami świata, na przykład „wǎng běi” (na północ), bo mieszkańcy tak właśnie myślą; poproś, żeby pokazali palcem.
   一直走，到路口右转。 — Cały czas prosto, na skrzyżowaniu w prawo.
7. 入口 / 出口 rùkǒu = „żu-kou”, chūkǒu = „czu-kou”; pinyin „r” to prawie polskie „ż”, a „ch” to „cz” z wyraźnym przydechem napis
   Wejście / Wyjście
   Napisy na stacjach, w galeriach i przy atrakcjach. Wyjścia z metra są oznaczone literami i tak podaje się adresy („cóng B chūkǒu chū”, czyli „wyjdź wyjściem B”), więc zapamiętaj swoje. Pułapka: przy każdym wejściu („rùkǒu”) do metra torby są prześwietlane, a czasem poproszą, żebyś upił łyk ze swojej butelki; to rutyna i zajmuje minutę. „Jǐnjí chūkǒu” to wyjście ewakuacyjne.
   地铁出口 B。 – 紧急出口。 — Wyjście z metra B. – Wyjście ewakuacyjne.
8. 推 / 拉 tuī = „tuej”, lā = „la”; „t” z przydechem, jakbyś zdmuchiwał świeczkę, a obie sylaby idą tonem równym i wysokim napis
   Pchać / Ciągnąć
   Dwa znaki na drzwiach, po jednym na słowo. „Àn” (nacisnąć) znajdziesz na przyciskach i dzwonkach, „kāi” i „guān” (otworzyć, zamknąć) w windach, a „zìdòngmén” to drzwi automatyczne. Oba znaki mają po lewej stronie ten sam element oznaczający rękę, co jest wygodnym sposobem na ich rozpoznanie z daleka.
   推。 – 拉。 — Pchać. – Ciągnąć.
9. 刷卡 / 扫码 shuākǎ = „szła-ka”, sǎomǎ = „sao-ma”; „sh” to polskie „sz”, ale samo „s” zostaje zwykłym polskim „s” napis
   Przyłóż kartę / zeskanuj kod (przy wejściu i przy wyjściu)
   Kasowników w Chinach nie ma. W metrze skanujesz przy wejściu i drugi raz przy wyjściu, bo opłata zależy od przejechanego dystansu: kup żeton w automacie albo używaj kodu transportowego w Alipay (zakładka Transport, twoje miasto), który z podpiętą kartą zagraniczną działa w większości dużych miast, także w autobusach. Pułapka: brak zapisu wyjścia oznacza dopłatę stawki maksymalnej w okienku, a jazda bez opłaty to kara kilkukrotności biletu, w Szanghaju pięciokrotność. W pociągach jest odwrotnie: nic się nie kasuje, liczy się paszport przy bramce.
   请刷卡或扫码进站。 – 出站也要扫码。 — Proszę przyłożyć kartę lub zeskanować kod przy wejściu. – Przy wyjściu też trzeba zeskanować.
10. 公交站 gōngjiāo zhàn = „gung-dziao dżan”; „ong” brzmi jak „ung”, pinyin „j” to „dź”, a „zh” to „dż” napis
    Przystanek autobusowy
    Napis na przystanku; samo „zhàn” to każdy przystanek i każda stacja, a „xià yí zhàn” (następny przystanek) to zapowiedź w autobusach i metrze, w dużych miastach powtarzana po angielsku. Pułapka: wsiadasz przednimi drzwiami i tam skanujesz, wysiadasz tylnymi, a w części miast trzeba zeskanować także przy wyjściu; jednolita opłata jednego lub dwóch juanów w monetach też przejdzie, ale kierowca nie wydaje reszty. „Zhōngdiǎnzhàn” to pętla.
    下一站，天安门东。请从后门下车。 — Następny przystanek: Tiananmen Wschód. Proszę wysiadać tylnymi drzwiami.

Zameldować się, połączyć z internetem i poprosić o pomoc, gdy coś pójdzie nie tak.

1. 我有预订 wǒ yǒu yùdìng = „ło jou jü-ding”; pinyin „y” to polskie „j”, a „ü” wymawiasz, układając usta do „u” i mówiąc „i”
   Mam rezerwację
   Zdanie otwierające meldunek; nazwisko z rezerwacji najlepiej pokaż na ekranie telefonu. Każdy hotel skanuje paszport i rejestruje gościa na policji, co jest tu rutyną, a nie powodem do niepokoju; paszport, kartę i pieniądze podawaj obiema rękami, bo tak wręcza się w Chinach dokumenty, a jedną ręką, jak u nas, wygląda to niedbale. Pułapki: hotel zwykle pobiera kaucję („yājīn”), zwracaną przy wymeldowaniu, a mimo rozporządzenia z 2024 roku część tanich hoteli i pensjonatów w mniejszych miastach nadal twierdzi, że nie zamelduje cudzoziemca, więc wybieraj miejsca z niedawnymi opiniami obcokrajowców.
   你好，我有预订，名字是 Smith。 – 好的，请给我护照。 — Dzień dobry, mam rezerwację na nazwisko Smith. – Dobrze, poproszę paszport.
2. 请给我房卡 qǐng gěi wǒ fángkǎ = „ćing gej ło fang-ka”; pinyin „q” to polskie „ć”, a „k” idzie z wyraźnym przydechem
   Poproszę kartę do pokoju
   Chińskie hotele wydają karty („fángkǎ”), a metalowy klucz to „yàoshi”. Pułapka: światło i klimatyzacja działają tylko wtedy, gdy karta tkwi w kieszeni przy drzwiach, więc poproś o drugą, jeśli jesteście we dwoje, bo inaczej telefon przestaje się ładować, gdy ktoś wyjdzie. „Fángjiān” to pokój; hotele często pomijają piętra i numery z czwórką, bo „cztery” brzmi prawie jak „śmierć”.
   请给我房卡，808房间。 – 好的，房卡插这里取电。 — Poproszę kartę do pokoju 808. – Proszę bardzo, kartę wkłada się tutaj, żeby był prąd.
3. Wi-Fi密码是多少？ Wi-Fi mìmǎ shì duōshao = „łaj-faj mi-ma szy duo-szao”; „shì” to buczące polskie „szy”, nigdy „szi”
   Jakie jest hasło do Wi-Fi?
   „Mìmǎ” to hasło, a „wúxiàn” (bezprzewodowy) to drugie określenie Wi-Fi. Prawdziwa pułapka zaczyna się po połączeniu: Google, Gmail, Mapy Google, WhatsApp, Instagram i Facebook w Chinach nie działają bez VPN-a, a VPN musisz zainstalować przed wylotem, bo na miejscu nie pobierzesz go ze sklepu z aplikacjami. Roaming z polskiej karty albo turystyczny eSIM omija blokadę, hotelowe Wi-Fi nie; działają za to Apple Maps, Baidu, Amap, Alipay, WeChat i Bing.
   Wi-Fi密码是多少？ – 密码在房卡套上。 — Jakie jest hasło do Wi-Fi? – Hasło jest na etui od karty do pokoju.
4. 早餐几点？ zǎocān jǐ diǎn = „dzao-can dźi djen”; pinyin „z” to „dz”, „c” to „c”, „j” to „dź”, czyli trzy polskie głoski po kolei
   O której jest śniadanie?
   „Jǐ diǎn” pyta o godzinę, a odpowiedź ma postać „od X diǎn do Y diǎn”. Uwaga na piętra: chińskie 一楼 to nasz parter, więc „èr lóu” z odpowiedzi oznacza pierwsze piętro. Hotelowe śniadanie to bufet z kleikiem ryżowym („zhōu”), bułkami na parze („bāozi”), makaronem i jajkami, a w większych hotelach także z zachodnim kątem; drugie przydatne pytanie to „jǐ diǎn tuìfáng?”, czyli o której wymeldowanie, zwykle w południe.
   早餐几点？在哪里？ – 七点到十点，二楼。 — O której jest śniadanie? I gdzie? – Od siódmej do dziesiątej, na pierwszym piętrze.
5. 救命！ jiùmìng = „dźjou-ming”; pinyin „j” to polskie „dź”, a obie sylaby opadają, co samo w sobie brzmi jak krzyk
   Ratunku!
   Tylko do prawdziwego zagrożenia; na co dzień „bāng wǒ yíxià” znaczy „pomóż mi”. Pułapka, o której trzeba wiedzieć przed wyjazdem: numer 112 tutaj nie działa, a Chiny mają trzy osobne numery, czyli 110 policja, 120 pogotowie i 119 straż pożarna, więc zapisz je w telefonie. Operator odbiera po chińsku; w Pekinie, Szanghaju i kilku innych dużych miastach da się poprosić o angielski („Yīngyǔ”), ale poza nimi szybciej pomoże ktoś obok albo recepcja hotelu, więc dzwoniąc, od razu podaj adres po chińsku lub pokaż go komuś na ekranie. Przy wyrwanej torbie krzycz „zhuā xiǎotōu!” (łapać złodzieja!). Ulice są bezpieczne, prawdziwym zagrożeniem jest ruch: nigdy nie zakładaj, że auto albo skuter zatrzyma się na zielonym świetle.
   救命！快叫救护车！ – 我打120。 — Ratunku! Szybko, wezwijcie karetkę! – Dzwonię na 120.
6. 我需要看医生 wǒ xūyào kàn yīshēng = „ło śü-jao kan ji-szyng”; „x” to „ś”, ale z „ü”: usta układasz do „u”, a język do „i”
   Potrzebuję lekarza
   Pogotowie to 120, nie 112. Pułapka: lekarzy rodzinnych ani przychodni w naszym rozumieniu nie ma, więc wchodzisz prosto do szpitala („yīyuàn”), rejestrujesz się z paszportem w okienku „guàhào”, płacisz z góry telefonem, kartą lub gotówką i tego samego dnia trafiasz do lekarza. Szpitale publiczne są tanie, zatłoczone i rzadko anglojęzyczne, a w dużych miastach działają też kliniki międzynarodowe w zachodnich cenach, więc miej pod ręką numer ubezpieczyciela; karta EKUZ w Chinach nie obowiązuje. „Jízhěn” to izba przyjęć.
   我需要看医生，我肚子很疼。 – 去医院急诊。 — Potrzebuję lekarza, bardzo boli mnie brzuch. – Proszę iść na izbę przyjęć w szpitalu.
7. 药店在哪里？ yàodiàn zài nǎlǐ = „jao-djen dzaj na-li”; pinyin „y” to polskie „j”, a „z” to polskie „dz”
   Gdzie jest apteka?
   Szukaj wielkiego znaku 药, zwykle zielonego, albo napisu „dà yàofáng” na witrynie; apteka jest niemal na każdej przecznicy i wiele z nich działa do późna. Zielony krzyż, po którym rozpoznajesz aptekę w Polsce, nie jest tu regułą. Bez recepty kupisz większość leków przeciwbólowych i na przeziębienie, obok półek z medycyną tradycyjną, ale pokaż nazwę substancji, a nie polską nazwę handlową, bo marki są zupełnie inne. „Chǔfāng” to recepta.
   请问，药店在哪里？ – 前面，绿色的招牌。 — Przepraszam, gdzie jest apteka? – Kawałek dalej, zielony szyld.
8. 请帮我叫警察 qǐng bāng wǒ jiào jǐngchá = „ćing bang ło dźjao dźing-cza”; „q” to „ć”, „j” to „dź”, a „ch” to „cz”
   Proszę wezwać policję
   Policja to 110. „Bāng wǒ” znaczy „pomóż mi” i doklejasz do niego czynność; „jǐngchá” to policja, a „pàichūsuǒ” to komisariat, gdzie zgłasza się kradzież („bào'àn”) i dostaje protokół, którego zażąda ubezpieczyciel i ambasada. Pułapka: zgubiony paszport to najpierw protokół na policji, potem polska ambasada w Pekinie albo konsulat po dokument zastępczy, a na końcu urząd imigracyjny po nową wizę, bez której nie wylecisz, więc trzymaj w telefonie zdjęcie paszportu i wizy.
   请帮我叫警察，我的护照丢了。 – 我打110。 — Proszę wezwać policję, zgubiłem paszport. – Dzwonię na 110.
9. 我迷路了 wǒ mílù le = „ło mi-lu ly”; sylaba „mí” wznosi się jak w polskim pytaniu, a końcowe „le” jest krótkie i bez tonu
   Zgubiłem się / Zgubiłam się
   Chiński czasownik nie odmienia się przez rodzaj, więc mężczyzna i kobieta mówią dokładnie to samo, a polskie rozróżnienie „zgubiłem” i „zgubiłam” nie ma tu odpowiednika. Zaraz potem pokaż adres chińskimi znakami na telefonie, bo pinyin i angielskie nazwy niewiele mówią przechodniom; wizytówka hotelu działa tak samo dobrze, zwłaszcza u taksówkarza. „Yuǎn ma?”, czyli „daleko?”, da ci odpowiedź, z którą realnie coś zrobisz.
   我迷路了，这是我的酒店。 – 哦，不远，直走。 — Zgubiłam się, to jest mój hotel. – Aha, niedaleko, prosto.
10. 可以帮我叫辆出租车吗？ kěyǐ bāng wǒ jiào liàng chūzūchē = „ky-i bang ło dźjao liang czu-dzu-czy”; „ch” to „cz”, a „z” to „dz”
    Czy może Pan/Pani zamówić mi taksówkę?
    Hotel albo restauracja zamówi ci kurs, zwykle przez Didi („Dīdī”), chińską aplikację przewozową: ma wersję angielską, przyjmuje karty zagraniczne i pokazuje cenę z góry, więc po jej zainstalowaniu to zdanie rzadko będzie potrzebne. Uliczne taksówki („chūzūchē”) jeżdżą na liczniku, są tanie i zwykle biorą gotówkę, ale kierowcy nie mówią po angielsku, więc pokaż cel chińskimi znakami na ekranie. „Dǎchē” to czasownik „złapać taksówkę”.
    可以帮我叫辆出租车吗？ – 可以，去哪里？ — Czy może Pan zamówić mi taksówkę? – Oczywiście, dokąd?