Zestaw podróżny: francuski50 zwrotów po francusku na twój wyjazd, z wymową

Przywitać się, podziękować, przeprosić, zwrócić na siebie uwagę i powiedzieć, że nie rozumiesz.

1. Bonjour bą-ŻUR
   Dzień dobry
   Najważniejsze słowo we Francji. Polski nawyk rzucania „dzień dobry” od progu sklepu to tu dopiero początek: bez „bonjour” skierowanego do sprzedawcy, kelnera czy kierowcy autobusu, zanim powiesz cokolwiek innego, obsługa robi się lodowata, a brak tego słowa odbiera się wprost jako grubiaństwo, nie jako roztargnienie. Działa mniej więcej do osiemnastej i tylko raz dziennie wobec tej samej osoby — drugie „bonjour” doczeka się żartobliwego „rebonjour”. „Salut” zostaw dla znajomych, a „bonjour madame” albo „bonjour monsieur” to wersja dopracowana. Akcent nie pada, jak u nas, na przedostatnią sylabę: francuski akcentuje koniec grupy wyrazów, stąd „bą-ŻUR”.
   Bonjour ! Un croissant, s'il vous plaît. – Bonjour, et avec ceci ? — Dzień dobry! Poproszę croissanta. – Dzień dobry, coś jeszcze?
2. Bonsoir bą-SŁAR
   Dobry wieczór
   Od mniej więcej osiemnastej, albo gdy zrobi się ciemno, „bonjour” zamienia się na „bonsoir”; tak witasz się zawsze, przychodząc na kolację. Na pożegnanie mówi się „bonne soirée”, czyli „miłego wieczoru”. Uwaga na nasze „dobranoc”, którym spokojnie żegnamy się wieczorem: francuskie „bonne nuit” mówi się wyłącznie komuś, kto idzie spać, nigdy wychodząc z restauracji.
   Bonsoir, vous avez une table pour deux ? – Bonsoir, vous avez réservé ? — Dobry wieczór, czy jest stolik dla dwóch osób? – Dobry wieczór, czy mają Państwo rezerwację?
3. S'il vous plaît sil wu PLE
   Proszę (przy prośbie)
   W polszczyźnie „proszę” wtapia się w zdanie („poproszę kawę”), a po francusku to osobna formuła doklejana na końcu, po przecinku. Samo „un café” bez niej brzmi jak rozkaz wydany służbie. Na tabliczkach i w wiadomościach skraca się do „SVP”. Do znajomych mówi się „s'il te plaît”, przez „ty”, ale wobec obcych trzymaj się formy „vous”, czyli naszego per Pan/Pani.
   Un café, s'il vous plaît. – Tout de suite. — Poproszę kawę. – Już się robi.
4. Merci mer-SI
   Dziękuję
   Odpowiedzią jest „je vous en prie” w sklepie i restauracji albo swobodniejsze „de rien” („nie ma za co”); na południowym zachodzie usłyszysz „avec plaisir”. Pułapka, której w polszczyźnie nie ma: gdy ktoś dolewa ci wina albo podsuwa chleb, samo „merci” znaczy „nie, dziękuję” i Francuz na tym poprzestanie, zamiast dopytać, jak zrobiłby polski gospodarz. Żeby przyjąć, powiedz „oui, merci” albo „volontiers”. „Merci beaucoup” to „dziękuję bardzo”.
   Merci beaucoup ! – Je vous en prie. — Dziękuję bardzo! – Proszę bardzo.
5. Excusez-moi eks-kü-ze-MŁA formal
   Przepraszam
   Francuski dzieli formy grzecznościowe tak samo jak my: „excusez-moi” mówisz do kogoś, do kogo zwracasz się per Pan/Pani (forma „vous”), a „excuse-moi” do znajomego na „ty”. Używasz go dokładnie jak polskiego „przepraszam”: żeby zaczepić kelnera, zapytać obcą osobę o drogę albo przeprosić za potrącenie. Zaczynając rozmowę, dorzuć najpierw „bonjour”: „bonjour, excusez-moi…”. Prawdziwe przeprosiny, w sensie „bardzo mi przykro”, to „je suis désolé” („désolée”, jeśli mówi kobieta).
   Excusez-moi, on peut commander ? – Oui, j'arrive. — Przepraszam, czy możemy zamówić? – Tak, już idę.
6. Pardon par-DĄ
   Przepraszam (żeby przejść)
   Słowo do przeciskania się w metrze w godzinach szczytu, w tłumie i na targu: mówisz je, idąc, a ludzie się rozstępują. Obsługuje też lekkie przeprosiny za potrącenie, a z pytającą intonacją znaczy „słucham?”. Nie czytaj go po polsku: końcówka jest nosowa, „par-DĄ”, a wersja z twardym „n”, jak w naszym „pardon”, brzmi tam dziwacznie.
   Pardon ! Je descends ici. — Przepraszam! Wysiadam tutaj.
7. Oui / Non łi / ną
   Tak / Nie
   „Non merci” to grzeczna kropka wobec ulicznych sprzedawców, pań z różami i naciągaczy z „bransoletkami przyjaźni” pod Montmartre'em; mów to, nie zatrzymując się. Od miejscowych usłyszysz „ouais” („no”), ale sam mów „oui”. Francuski ma przy tym coś, czego polszczyzna nie zna: „si” to „tak” w odpowiedzi na pytanie przeczące („vous ne restez pas ?” – „si”, czyli „owszem, zostaję”).
   Un bracelet, madame ? – Non merci. — Bransoletkę, proszę pani? – Nie, dziękuję.
8. Vous parlez anglais ? wu par-le ą-GLE formal
   Czy mówi Pan / Pani po angielsku?
   Zapytaj po francusku i dopiero po „bonjour”, a większość ludzi chętnie przejdzie na angielski; zagadnięcie od razu po angielsku to dokładnie to, z czego wzięła się zła sława paryżan. „Vous parlez” to forma per Pan/Pani, a podręcznikowe „parlez-vous anglais ?” jest równie dobre. „Un peu” znaczy „trochę”.
   Bonjour, excusez-moi, vous parlez anglais ? – Un peu. — Dzień dobry, przepraszam, czy mówi Pan po angielsku? – Trochę.
9. Je ne comprends pas żö nö ką-prą PA
   Nie rozumiem
   Dorzuć „plus lentement, s'il vous plaît”, czyli „wolniej, proszę”, a rozmówca zwolni i uprości zdanie. W mowie „ne” wypada, więc usłyszysz „je comprends pas”. „Je ne parle pas français” mówi, że w ogóle nie mówisz po francusku. W słowie „plus” końcowe „s” tu milczy: czytaj „plü”.
   Je ne comprends pas. Plus lentement, s'il vous plaît. — Nie rozumiem. Proszę wolniej.
10. Au revoir o rö-WŁAR
    Do widzenia
    Pożegnanie w sklepie, kawiarni i wobec każdej obcej osoby; rzuć je, wychodząc, nawet jeśli nic nie kupiłeś — to druga połowa zasady „bonjour”. W odpowiedzi usłyszysz „bonne journée” („miłego dnia”) albo „bonne soirée”; odpowiada się „merci, vous aussi”. W szybkiej mowie ściska się to do „or-WŁAR”. Zapisywane w tych podpowiedziach „r” to zawsze dźwięk gardłowy, wymawiany w tyle jamy ustnej i bliższy naszemu „h” niż polskiemu drżącemu „r”.
    Merci, au revoir ! – Au revoir, bonne journée ! — Dziękuję, do widzenia! – Do widzenia, miłego dnia!

Dostać stolik, zamówić, zapłacić i zachować się grzecznie przy jedzeniu.

1. Une table pour deux, s'il vous plaît ün TABL pur DÖ, sil wu PLE
   Poproszę stolik dla dwóch osób
   W restauracji czeka się przy wejściu, aż ktoś wskaże stolik; na tarasie kawiarni możesz usiąść sam. Zamień „deux” na swoją liczbę (trois, quatre) albo powiedz „on est deux” („jest nas dwoje”). Kuchnia pracuje w sztywnych godzinach, mniej więcej 12–14 i 19:30–22, więc kolacja o osiemnastej, jak u nas, po prostu nie wchodzi w grę, a w popularnych miejscach zapytają o rezerwację.
   Bonsoir, une table pour deux, s'il vous plaît. – Vous avez réservé ? — Dobry wieczór, poproszę stolik dla dwóch osób. – Czy mają Państwo rezerwację?
2. Je voudrais… żö wu-DRE szablon
   Poproszę…
   Grzeczna formuła do zamawiania czegokolwiek: „je voudrais” plus rzecz, a na końcu „s'il vous plaît”. To dokładnie nasze „poproszę” albo „chciałbym”. Nigdy „je veux” („chcę”), bo brzmi tak samo opryskliwie jak polskie „chcę kawę”. Sami Francuzi mówią też „je vais prendre…” („wezmę…”) albo „pour moi, …”; kelner dopyta wtedy „et comme boisson ?”, czyli „a do picia?”.
   Je voudrais le poulet rôti. Je voudrais un verre de vin rouge. — Poproszę pieczonego kurczaka. Poproszę kieliszek czerwonego wina.
3. La carte, s'il vous plaît la KART, sil wu PLE
   Poproszę kartę dań
   Pułapka dla Polaka: francuskie „le menu” nie znaczy „menu” w naszym sensie, tylko zestaw w stałej cenie; spis dań to „la carte”. „Le menu du jour” albo „la formule” (przystawka plus danie główne lub danie główne plus deser) to okazja w porze obiadowej, a „le plat du jour” to danie dnia. W miejscach turystycznych karta po angielsku zwykle jest — zapytaj, zamiast zakładać.
   La carte, s'il vous plaît. Vous avez une carte en anglais ? — Poproszę kartę. Czy jest karta po angielsku?
4. Un café, s'il vous plaît ę ka-FE, sil wu PLE
   Poproszę kawę (czyli espresso)
   „Un café” to małe espresso, a nie duża kawa, jakiej spodziewa się Polak. Na kawę z mlekiem mów „un café crème” albo po prostu „un crème” (espresso ze spienionym mlekiem, najbliższe naszej latte); „un café au lait” zrozumieją, ale to raczej domowe śniadanie w miseczce. „Un allongé” to kawa lana dłużej, „un noisette” espresso z odrobiną mleka, „un déca” bezkofeinowa. Ta sama kawa kosztuje więcej przy stoliku („en salle”) i na tarasie niż wypita na stojąco przy barze.
   Un café et un crème, s'il vous plaît. – Au comptoir ou en salle ? — Poproszę kawę i kawę z mlekiem. – Przy barze czy przy stoliku?
5. Plate ou gazeuse ? PLAT u ga-ZÖZ
   Niegazowana czy gazowana?
   To pytanie znaczy, że kelner proponuje ci wodę butelkowaną (Evian, Badoit), płatną i widoczną potem na rachunku. Woda z kranu jest darmowa i każda restauracja ma obowiązek ją podać: poproś o „une carafe d'eau”, tak jak robią sami Francuzi — u nas prośba o kranówkę wciąż bywa krępująca, tam jest zupełnie zwyczajna. „Pétillante” to drugie słowo na „gazowana”; odpowiadaj jednym słowem plus „s'il vous plaît”.
   De l'eau plate ou gazeuse ? – Une carafe d'eau, s'il vous plaît. — Woda niegazowana czy gazowana? – Poproszę karafkę wody z kranu.
6. L'addition, s'il vous plaît la-di-SJĄ, sil wu PLE
   Poproszę rachunek
   Rachunek nie przyjdzie, dopóki o niego nie poprosisz; zostawienie cię w spokoju przy stoliku to uprzejmość, a nie brak zainteresowania obsługi. Złap wzrok kelnera i powiedz to zdanie albo pokaż w powietrzu gest podpisywania — terminal przyniosą do stolika. W kawiarni możesz też zapytać „je vous dois combien ?” („ile płacę?”) i zapłacić kelnerowi do ręki. „La note” to rachunek hotelowy.
   Excusez-moi, l'addition, s'il vous plaît. – Je vous l'apporte. — Przepraszam, poproszę rachunek. – Już przynoszę.
7. Je peux payer par carte ? żö pö pe-JE par KART
   Czy mogę zapłacić kartą?
   Karty („carte bancaire”, w skrócie „CB”) przyjmują prawie wszędzie, a zbliżeniowo („sans contact”) zapłacisz nawet w piekarni i na straganie, do 50 euro jednym przyłożeniem. Odpowiednika BLIK-a tam nie ma, za to płatność telefonem działa normalnie. Małe lokale bywają z progiem („CB à partir de 10 €”), a American Express często odpada, więc miej przy sobie trochę gotówki („des espèces”); jeśli to dla ciebie ważne, zapytaj przed zamówieniem.
   Je peux payer par carte ? – Oui, sans contact si vous voulez. — Czy mogę zapłacić kartą? – Tak, może być zbliżeniowo.
8. Santé ! są-TE
   Na zdrowie!
   Stukacie się kieliszkami i przy każdym stuknięciu patrzycie sobie w oczy — pominięcie tego ma podobno sprowadzić siedem lat pecha, a krzyżowania rąk z inną parą kieliszków też się unika. Nasze „na zdrowie” robi tu jednak o jedną robotę za dużo: po kichnięciu nie mówi się „santé”, tylko „à vos souhaits”. „Tchin-tchin” to wersja żartobliwa, a „à la vôtre” — odpowiedź na toast.
   Santé ! – À la vôtre ! — Na zdrowie! – Za Państwa zdrowie!
9. Bon appétit ! bą-na-pe-TI
   Smacznego!
   Mówi to kelner, stawiając talerze, i obcy ludzie przechodzący obok twojej ławki z kanapką; odpowiadasz „merci, vous aussi” albo „également”. Podręczniki dobrych manier uważają zwrot za nieelegancki, ale mówią tak wszyscy. Wstając od stołu, przy którym inni jeszcze jedzą, też się je mówi, dokładnie jak nasze „smacznego”. Zwróć uwagę na wiązanie: całość czyta się jednym ciągiem, „bą-na-pe-TI”.
   Bon appétit ! – Merci, vous aussi. — Smacznego! – Dziękuję, nawzajem.
10. Service compris ser-WIS ką-PRI napis
    Obsługa wliczona (napis na rachunku)
    Napis z niemal każdego francuskiego menu i rachunku („prix nets, service compris”): z mocy prawa podana cena zawiera już obsługę, tradycyjnie liczoną jako 15%, i nie ma żadnej opłaty za nakrycie. Polski odruch zostawiania dziesięciu procent jest tu nie na miejscu: „pourboire” jest całkowicie dobrowolny, zaokrąglenie rachunku albo euro czy dwa drobnymi za dobrą obsługę w zupełności wystarczą, a pominięcie ekranu z napiwkiem na terminalu nikogo nie dziwi. „Couvert” w karcie oznacza nakrycie, a nie opłatę.
    Prix nets, service compris. — Ceny ostateczne, obsługa wliczona.

Zapytać o cenę, zapłacić, oglądać bez kupowania i przeczytać dwa napisy, które mają znaczenie.

1. C'est combien… ? se ką-BJĘ szablon
   Ile kosztuje…?
   Formuła: wskaż palcem i powiedz samo „c'est combien ?” albo dorzuć rzecz po przecinku. „Combien ça coûte ?” to to samo pytanie; przy kasie „ça fait combien ?” pyta o sumę, a odpowiedź wraca jako „ça fait…” plus kwota. Ceny muszą być z mocy prawa widoczne, więc w sklepie rzadko musisz o nie pytać.
   C'est combien, ça ? C'est combien, un billet ? — Ile to kosztuje? Ile kosztuje bilet?
2. C'est trop cher se tro SZER
   To za drogo
   W porządku na pchlim targu („brocante”, „vide-grenier”, paryskie „Puces”), gdzie targowanie się jest wliczone w zabawę. Niegrzeczne w sklepie i na targu spożywczym, gdzie ceny są stałe i wywieszone — inaczej niż na naszych bazarkach, na których o cenę warzyw można pohandlować. „Merci quand même” („mimo wszystko dziękuję”) pozwala odejść z klasą. „Cher” znaczy też „drogi” na początku listu.
   C'est trop cher pour moi. Merci quand même. — To dla mnie za drogo. Mimo wszystko dziękuję.
3. En espèces ou par carte ? ą nes-PES u par KART
   Gotówką czy kartą?
   Pytanie przy kasie, często skracane do „par carte ?” albo „vous payez comment ?”. Odpowiadasz „par carte” albo „en espèces”; „en liquide” to również gotówka, a kartę w mowie i na szyldach nazywa się „la CB”. Sklep ma obowiązek przyjąć gotówkę, ale może odmówić banknotu 100 czy 200 euro, więc trzymaj przy sobie małe nominały.
   Vous payez comment, en espèces ou par carte ? – Par carte. — Jak Pan płaci, gotówką czy kartą? – Kartą.
4. Le ticket de caisse, s'il vous plaît lö ti-KE dö KES, sil wu PLE
   Poproszę paragon
   Od 2023 roku francuskie sklepy nie drukują paragonów automatycznie: kasjer pyta „vous voulez le ticket ?”, a „non” znaczy, że wychodzisz bez niego — polski odruch, że paragon dostaje się zawsze i bez proszenia, tu nie działa. Mów „oui”, jeśli mógłbyś zwracać towar albo rozliczać wydatki. Ciebie jako podróżnego z Unii to nie dotyczy, ale turyści spoza Unii mogą odzyskać VAT („la détaxe”) przy zakupach powyżej 100 euro w jednym sklepie jednego dnia: proszą wtedy o „bordereau de détaxe” i pokazują paszport.
   Vous voulez le ticket ? – Oui, le ticket de caisse, s'il vous plaît. — Chce Pan paragon? – Tak, poproszę paragon.
5. Je regarde, merci żö rö-GARD, mer-SI
   Tylko oglądam, dziękuję
   Odpowiedź na „je peux vous aider ?” albo „vous cherchez quelque chose ?” w dowolnym sklepie; „je regarde juste” dodaje „tylko”. Wchodząc, mów „bonjour”, a wychodząc „au revoir, merci”, nawet jeśli nic nie kupujesz. Na straganie nie dotykaj owoców i warzyw, tak jak na polskim bazarku: pokaż palcem, a sprzedawca sam wybierze.
   Je peux vous aider ? – Je regarde, merci. — W czym mogę pomóc? – Tylko oglądam, dziękuję.
6. Ce sera tout, merci sö sö-ra TU, mer-SI
   To wszystko, dziękuję
   Odpowiedź na wieczne pytanie z piekarni, „et avec ceci ?” albo „et avec ça ?” („coś jeszcze?”), które pada po każdej pojedynczej rzeczy. „C'est tout” też jest dobre. Przy ladzie z serami i wędlinami zamawia się na wagę („deux cents grammes”, czyli dwadzieścia deka) albo na plastry („trois tranches”).
   Et avec ceci ? – Ce sera tout, merci. — Coś jeszcze? – To wszystko, dziękuję.
7. Un comme ça, s'il vous plaît ę kom SA, sil wu PLE
   Poproszę jeden taki
   Wskazanie palcem plus to zdanie zamawia każde ciastko, kanapkę czy bilet; o konkretną rzecz poprosisz przez „celui-là” („ten tam”), a przy rzeczownikach żeńskich „celle-là”, na przykład o „une tarte”. Odpowiedź „sur place ou à emporter ?” znaczy „na miejscu czy na wynos?”, a na miejscu bywa drożej. Przed rzeczownikiem żeńskim mówisz „une comme ça” (une baguette): francuski, inaczej niż polski, wymaga rodzajnika.
   Un comme ça, s'il vous plaît. – Sur place ou à emporter ? — Poproszę jeden taki. – Na miejscu czy na wynos?
8. Vous avez… ? wu za-WE szablon
   Czy mają Państwo…?
   Formuła: „vous avez” plus rzecz, kierowana do sklepu czy kawiarni jako całości; „est-ce que vous avez… ?” to wersja pełniejsza, a „il y a… ?” („czy jest…?”) robi to samo. „Une taille” to rozmiar ubrania, „une pointure” rozmiar buta, obie w skali unijnej, czyli tej samej co polska. Uwaga na wiązanie: „s” z „vous” wchodzi w „avez”, czyli „wu-za-WE”.
   Vous avez une taille au-dessus ? Vous avez le Wi-Fi ? — Czy mają Państwo większy rozmiar? Czy jest u Państwa Wi-Fi?
9. Ouvert / Fermé u-WER / fer-ME napis
   Otwarte / Zamknięte
   Dwa napisy na drzwiach. Poza dużymi miastami sklepy nadal zamykają się na obiad, mniej więcej od dwunastej do drugiej albo trzeciej, a w niedzielę, często i w poniedziałek, są nieczynne — zakupów nie zaplanujesz więc mimochodem, jak w Polsce, gdzie sklep czynny jest do późna. Piekarnie otwierają w niedzielę rano, a wolne biorą w inny dzień tygodnia. „Fermeture exceptionnelle” to zamknięcie nieplanowane, „congés annuels” — sierpniowy urlop, a „horaires” to godziny otwarcia.
   Fermé le dimanche et le lundi. Ouvert de 9h à 12h30 et de 15h à 19h. — Zamknięte w niedziele i poniedziałki. Otwarte od 9 do 12:30 i od 15 do 19.
10. Soldes / Caisse SOLD / KES napis
    Wyprzedaż / Kasa
    „Soldes” to wyprzedaże wyznaczone ustawą, dwa razy w roku: cztery tygodnie od początku stycznia i cztery od końca czerwca, kiedy kupuje cały kraj. Każda inna obniżka to „promotion”, w skrócie „promo”. „Caisse” to kasa, przy której płacisz po zamówieniu przy ladzie w piekarni; w supermarkecie napis „caisses” prowadzi do kas, a „caisse automatique” to kasa samoobsługowa.
    Soldes : jusqu'à -50 %. Caisse. — Wyprzedaż: do -50%. Kasa.

Znaleźć drogę, kupić bilet i przeczytać napisy, które mijasz.

1. Où est… ? u E szablon
   Gdzie jest…?
   Formuła: „où est” plus miejsce wraz z rodzajnikiem, otwarta przez „bonjour, excusez-moi”. „Les toilettes” jest w liczbie mnogiej, tak jak nasze „toalety”, więc wymaga „où sont”. W odpowiedzi padnie „à gauche”, „à droite” albo „tout droit”; „où se trouve… ?” to to samo pytanie, odrobinę bardziej oficjalne.
   Où est la gare ? Où sont les toilettes ? — Gdzie jest dworzec? Gdzie są toalety?
2. Où sont les toilettes ? u są le tła-LET
   Gdzie są toalety?
   Po francusku zawsze w liczbie mnogiej, jak u nas. Publicznych toalet jest mało: w kawiarni najpierw kup kawę, a w Paryżu szukaj darmowych szarych kabin „sanisette” na ulicy. Na drzwiach zobaczysz „Dames” / „Messieurs” albo „Femmes” / „Hommes”, a w części kawiarni drzwi otwiera kod wydrukowany na paragonie. „Les WC”, czytane „we-se”, też zrozumieją.
   Excusez-moi, où sont les toilettes ? – Au sous-sol, à droite. — Przepraszam, gdzie są toalety? – Na dole, po prawej.
3. Où est la gare ? u e la GAR
   Gdzie jest dworzec?
   Samo „la gare” to dworzec kolejowy (na drogowskazach „gare SNCF”); „la gare routière” to dworzec autobusowy, a „la station de métro” — stacja metra. Paryż ma kilka dworców głównych nazwanych od kierunków świata (Gare du Nord, Gare de Lyon, Montparnasse), więc jak w Warszawie sprawdź najpierw, z którego odjeżdża twój pociąg; tyle że tu pomyłka oznacza przejazd przez pół miasta.
   Où est la gare ? – Tout droit, puis à gauche. Dix minutes. — Gdzie jest dworzec? – Prosto, potem w lewo. Dziesięć minut.
4. Un billet pour Lyon, s'il vous plaît ę bi-JE pur LJĄ, sil wu PLE
   Poproszę bilet do Lyonu
   „Aller simple” to bilet w jedną stronę, „aller-retour” — powrotny. Bilety na TGV obowiązują na konkretny pociąg z miejscówką i są dużo tańsze kupione z wyprzedzeniem (aplikacja albo strona SNCF Connect); tanie pociągi Ouigo mają wyłącznie bilety elektroniczne i zamykają wejście kilka minut przed odjazdem, więc przyjdź wcześniej. Bilety regionalne TER mają stałą cenę i zwykle są ważne na dowolny TER na tej trasie danego dnia.
   Un billet pour Lyon, s'il vous plaît. – Aller simple ou aller-retour ? — Poproszę bilet do Lyonu. – W jedną stronę czy w obie?
5. Quelle voie ? kel WŁA
   Z którego toru?
   Uwaga na różnicę wobec polskich dworców: Francuzi podają numer toru („voie”), a nie peronu — „le quai” to sam peron. Tablica odjazdów („Départs”) pokazuje „voie” plus numer albo literę często dopiero dwadzieścia minut przed odjazdem, dlatego tłum stoi i wpatruje się w nią do ostatniej chwili. Duże paryskie dworce dzielą się na „Hall 1” i „Hall 2” z osobnymi torami, więc sprawdź też halę. „Retardé” znaczy opóźniony, „supprimé” — odwołany.
   Le train pour Lille, c'est quelle voie ? – Voie 7. — Pociąg do Lille, z którego toru? – Tor 7.
6. À gauche / à droite / tout droit a GOSZ / a DRŁAT / tu DRŁA
   W lewo / w prawo / prosto
   To zawiera każda odpowiedź na „où est”. Pułapka: „à droite” („w prawo”) i „tout droit” („prosto”) brzmią niemal identycznie — w „droite” słychać końcowe „t”, w „droit” jest ono nieme. „Au bout” to „na końcu”, „en face” — „naprzeciwko”, „au coin” — „na rogu”, a „c'est loin ?” pyta, czy to daleko.
   Tout droit, puis la deuxième à droite. — Prosto, potem druga w prawo.
7. Entrée / Sortie ą-TRE / sor-TI napis
   Wejście / Wyjście
   „Sortie” to również zjazd z autostrady i wyjście z metra, gdzie tabliczki są niebieskie. „Entrée libre” na drzwiach sklepu albo muzeum znaczy „wstęp wolny”. Pułapka w karcie dań: „entrée” to przystawka, a nie danie główne, które nazywa się „le plat” — czyli odwrotnie, niż podpowiada polskie skojarzenie z wejściem i daniem na początek.
   Sortie de secours. Entrée libre. — Wyjście ewakuacyjne. Wstęp wolny.
8. Poussez / Tirez pu-SE / ti-RE napis
   Pchać / Ciągnąć
   Napisy na drzwiach, w formie grzecznego rozkazu do „vous”; zobaczysz też bezokoliczniki „pousser” / „tirer”, dokładnie jak nasze „pchać” / „ciągnąć”. „Appuyez” („naciśnij”) jest na przyciskach i na przejściach dla pieszych, a przy drzwiach do kamienicy znajdziesz klawiaturę „digicode” i domofon („interphone”).
   Poussez. – Tirez. — Pchać. – Ciągnąć.
9. Validez votre billet wa-li-DE wotr bi-JE napis
   Skasuj bilet
   Kasownik znasz z polskiego autobusu i odruch jest ten sam, tylko francuska zasada jest ostrzejsza: bilet albo kartę przykładasz lub wsuwasz w maszynkę przy każdym wejściu, również przy przesiadce, inaczej kontroler wypisuje mandat na miejscu — mniej więcej od 35 do 60 euro zależnie od miasta, a więcej, jeśli nie zapłacisz od razu. W pociągach żółte „composteur”, odpowiednik naszego kasownika na peronie, znikają wraz z cyfryzacją biletów: bilet elektroniczny nie wymaga niczego, ale papierowy bilet TER z automatu może mieć adnotację „à composter” tam, gdzie kasownik jeszcze stoi, więc kieruj się napisem. „Titre de transport” to urzędowa nazwa każdego biletu i każdej karty.
   Validez votre titre de transport à chaque montée. — Kasuj bilet przy każdym wejściu do pojazdu.
10. Arrêt a-RE napis
    Przystanek (autobus / tramwaj)
    Słowo z tabliczek przystankowych („Arrêt” plus nazwa przystanku) i z zapowiedzi w pojeździe: „prochain arrêt”. Uwaga: we Francji każdy przystanek jest na żądanie — autobus sam nie stanie, trzeba podnieść rękę, żeby zabrał, i wcisnąć czerwony przycisk przed swoim, aż zapali się napis „arrêt demandé”. Stacje metra to „stations”, a „terminus” to koniec trasy.
    Prochain arrêt : Hôtel de Ville. Arrêt demandé. — Następny przystanek: Hôtel de Ville. Zatrzymanie na żądanie.

Zameldować się, połączyć z internetem i poprosić o pomoc, gdy coś pójdzie nie tak.

1. J'ai une réservation że ün re-zer-wa-SJĄ
   Mam rezerwację
   Zdanie na wejście przy recepcji; „au nom de” plus nazwisko podaje, na kogo. Hotele proszą o paszport albo dowód („une pièce d'identité”) i doliczają „taxe de séjour”, czyli odpowiednik naszej opłaty miejscowej, liczony od osoby za każdą noc; zwykle nie ma go w cenie z internetu, a czasem trzeba go zapłacić gotówką. Pokój wydają najczęściej od 14:00 lub 15:00. To samo zdanie działa w restauracji.
   Bonjour, j'ai une réservation au nom de Smith. – Une pièce d'identité, s'il vous plaît. — Dzień dobry, mam rezerwację na nazwisko Smith. – Poproszę dokument tożsamości.
2. La clé, s'il vous plaît la KLE, sil wu PLE
   Poproszę klucz
   Mniejsze hotele nadal trzymają klucze na recepcji: wychodząc, zostawiasz klucz, a wracając, prosisz o niego, podając numer pokoju. Pisze się też „clef”, a czyta tak samo. Karta do drzwi to „la carte” albo „le badge”, a w mieszkaniach na wynajem zwykle dostajesz kod („digicode”) zamiast klucza.
   La clé, s'il vous plaît. Chambre douze. – Voilà. — Poproszę klucz. Pokój dwunasty. – Proszę bardzo.
3. Quel est le code Wi-Fi ? kel e lö KOD łi-FI
   Jakie jest hasło do Wi-Fi?
   Francuzi mówią „le code Wi-Fi”, a nie „le mot de passe” („hasło”), i czytają „Wi-Fi” po swojemu, jako „łi-FI”, nie z angielska. „Vous avez le Wi-Fi ?” pyta, czy w ogóle jest. W kawiarniach hasło bywa wydrukowane na paragonie albo na karteczce przy ladzie. Gdy je literują, „majuscule” znaczy wielka litera, a „minuscule” — mała.
   Quel est le code Wi-Fi ? – Il est sur la carte, dans la chambre. — Jakie jest hasło do Wi-Fi? – Jest na karteczce w pokoju.
4. À quelle heure est le petit-déjeuner ? a kel ÖR e lö pö-ti-de-żö-NE
   O której godzinie jest śniadanie?
   „À quelle heure” to „o której godzinie”, a odpowiedź „de… à…” podaje przedział. Francuskie śniadanie hotelowe to croissant, pieczywo i kawa — bez wędlin, sera i jajek, do których przywykłeś w polskim hotelu; bywa nieujęte w cenie i drogie, więc pytaj „le petit-déjeuner est compris ?”. Piekarnia obok to tańsza wersja miejscowa. Drugie potrzebne pytanie to „à quelle heure est le check-out ?”, mówione dokładnie tak.
   À quelle heure est le petit-déjeuner ? – De sept heures à dix heures. — O której jest śniadanie? – Od siódmej do dziesiątej.
5. Au secours ! o sö-KUR
   Ratunku!
   Krzycz; zrozumie każdy. Europejski numer alarmowy 112 działa we Francji tak samo jak u nas, a operatorzy mówią po angielsku; można też dzwonić pod 15 (pogotowie), 17 (policja) i 18 (straż pożarna), a 114 to numer, na który osoby niesłyszące wysyłają SMS. „Au voleur !” znaczy „złodziej!”, gdy ktoś wyrywa torbę, a „à l'aide !” to drugie wołanie o pomoc.
   Au secours ! Appelez une ambulance ! — Ratunku! Wezwijcie karetkę!
6. J'ai besoin d'un médecin że bö-ZŁĘ dę med-SĘ
   Potrzebuję lekarza
   „J'ai besoin de” znaczy „potrzebuję”. W nagłym wypadku dzwoń pod 15 (SAMU) albo 112; „les urgences” to szpitalny oddział ratunkowy. W lżejszych sprawach poradzi aptekarz, a „SOS Médecins” (3624) przyśle lekarza do hotelu za opłatą. Jako obywatel Polski leczysz się na kartę EKUZ — zabierz ją ze sobą, bo bez niej zapłacisz na miejscu i będziesz odzyskiwać pieniądze po powrocie.
   J'ai besoin d'un médecin. Je ne me sens pas bien. — Potrzebuję lekarza. Źle się czuję.
7. Où est la pharmacie ? u e la far-ma-SI
   Gdzie jest apteka?
   Szukaj migającego zielonego krzyża. We Francji leki sprzedają wyłącznie apteki, nawet paracetamol — nie kupisz go w supermarkecie ani na stacji, jak u nas; za to aptekarz doradzi i zaproponuje coś bez recepty. „Parapharmacie” sprzedaje kosmetyki, a nie leki. „Pharmacie de garde” to apteka dyżurna na noc i niedzielę, wypisana na drzwiach każdej apteki albo podana pod numerem 3237.
   Où est la pharmacie la plus proche ? — Gdzie jest najbliższa apteka?
8. Appelez la police, s'il vous plaît a-ple la po-LIS, sil wu PLE formal
   Proszę wezwać policję
   Rozkaz w formie grzecznej, do „vous”, czyli nasze „proszę wezwać”. Numer policji to 17 albo 112. W mieście idzie się na „commissariat”, a na wsi na „gendarmerie” i pomogą w obu miejscach. Po kradzieży potrzebujesz „dépôt de plainte”, czyli zgłoszenia dla ubezpieczyciela: możesz zacząć je przez internet, a potem przyjść z paszportem albo dowodem, żeby je podpisać.
   Appelez la police, s'il vous plaît. On m'a volé mon portefeuille. — Proszę wezwać policję. Skradziono mi portfel.
9. Je suis perdu / perdue żö słi per-DÜ
   Zgubiłem się / Zgubiłam się
   „Perdu”, gdy mówi mężczyzna, „perdue”, gdy kobieta — dodatkowe „e” zmienia jednak tylko pisownię, brzmi identycznie, więc rodzaj słychać tu o wiele rzadziej niż po polsku. Dorzuć „où est…” albo „c'est par où ?” („którędy?”), ewentualnie pokaż adres na telefonie; „c'est loin ?” pyta, czy to daleko. Zapisywane „ü” to dźwięk, którego nie mamy: ułóż usta jak do „u”, a język jak do „i”.
   Je suis perdue. C'est par où, le Louvre ? — Zgubiłam się. Którędy do Luwru?
10. Vous pouvez appeler un taxi, s'il vous plaît ? wu pu-we a-ple ę tak-SI, sil wu PLE formal
    Czy może Pan / Pani wezwać taksówkę?
    „Vous pouvez” to grzeczna forma per Pan/Pani. Taksówki stoją na postojach („station de taxis”) i można je zatrzymać na ulicy, gdy kogut na dachu świeci na zielono; hotel albo restauracja zamówią ją za ciebie, a w Paryżu i wielu dużych miastach działa aplikacja G7. Kurs liczy taksometr, a między Paryżem a lotniskami obowiązuje stała opłata ryczałtowa. „Un VTC” to przewóz na aplikację, na przykład Uber czy Bolt.
    Vous pouvez appeler un taxi, s'il vous plaît ? – Bien sûr, pour aller où ? — Czy może Pan wezwać taksówkę? – Oczywiście, dokąd?