Zestaw podróżny: szwajcarski niemiecki50 zwrotów po szwajcarsku na twój wyjazd, z wymową

Przywitać się, podziękować, przeprosić, zwrócić na siebie uwagę i powiedzieć, że nie rozumiesz.

1. Grüezi GRÜ-e-cy
   Dzień dobry
   „Grüezi” to nie zwykłe „dzień dobry”: w Szwajcarii rzucenie go od progu — w każdym sklepie, kawiarni i tramwaju — jest obowiązkiem towarzyskim, a jego brak zauważa się natychmiast, dużo mocniej niż u nas. Do dwóch osób i więcej mówi się „Grüezi mitenand”, a na górskim szlaku wita się każdego mijanego wędrowca. Wyuczone w szkole „Guten Tag” od razu zdradza turystę z Niemiec, a „Hoi” i „Sali” zostaw dla znajomych; akcent pada na pierwszą sylabę, „ü” wymawiaj jak w niemieckim „für”, a „z” jak nasze „c”.
   Grüezi, en Kafi, bitte. – Grüezi, gärn. — Dzień dobry, poproszę kawę. – Dzień dobry, oczywiście.
2. Guete Aabig GU-e-te A-big
   Dobry wieczór
   Używa się go mniej więcej od piątej, szóstej po południu, gdy gdzieś wchodzisz, ale wielu Szwajcarów mówi „Grüezi” przez cały dzień, więc to forma nieobowiązkowa. Wychodząc, mówi się „Schöne Aabig” („miłego wieczoru”), zwykle z doklejonym „no”. „Guet Nacht” to wyłącznie „dobranoc” przed snem, nigdy pożegnanie przy wyjściu z restauracji.
   Guete Aabig, händ Sie en Tisch für zwei? — Dobry wieczór, czy mają Państwo stolik dla dwóch osób?
3. Bitte BI-te
   Proszę (przy prośbie)
   W polszczyźnie „poproszę” otwiera zdanie, a „bitte” idzie na sam koniec prośby, po przecinku. Nasze „proszę” jest równie wieloznaczne, więc pułapka wygląda znajomo: „Bitte schön” znaczy „proszę bardzo” przy podawaniu czegoś, samo „Bitte?” albo „Wie bitte?” to „słucham?”, a jeszcze inne „bitte” zaprasza, żebyś przeszedł pierwszy. Usłyszysz je co chwilę i najczęściej nie będzie to „proszę” z prośby.
   Es Wasser, bitte. – Bitte schön. — Poproszę wodę. – Proszę bardzo.
4. Merci MER-si
   Dziękuję
   W niemieckojęzycznej Szwajcarii dziękuje się po francusku, ale z akcentem na pierwszej sylabie: „MER-si”, nie „mer-SI” jak we Francji; „Danke” zrozumieją, tylko brzmi niemiecko. „Merci vilmal” to „dziękuję bardzo”, a w odpowiedzi usłyszysz „Bitte” albo „Gärn gscheh”. Pułapka: samo „Merci” w odpowiedzi na propozycję znaczy „nie, dziękuję” — żeby przyjąć, powiedz „Ja, gärn”.
   Merci vilmal! – Bitte, gärn gscheh. — Dziękuję bardzo! – Proszę bardzo, nie ma za co.
5. Exgüsi eks-GÜ-sy
   Przepraszam
   Jedno słowo na wszystko, do czego my mamy „przepraszam”: zaczepienie kelnera, pytanie obcej osoby o drogę i przeprosiny za potrącenie. „Entschuldigung” też zadziała, a od młodszych Szwajcarów usłyszysz zwykłe „Sorry”; przy prawdziwych przeprosinach mówi się „Es tuet mer leid”. Kelner nie krąży przy stoliku tak jak w polskiej restauracji — trzeba złapać go wzrokiem i rzucić „Exgüsi”.
   Exgüsi, chan ich bstelle? — Przepraszam, czy mogę zamówić?
6. Chan ich verbii? chan ich fer-BI
   Przepraszam, czy mogę przejść?
   Szwajcarski niemiecki nie ma osobnego słowa na przeciskanie się: samo „Exgüsi” wywoła najwyżej spojrzenie, a dopiero to pytanie sprawia, że ludzie faktycznie się rozstępują w zatłoczonym tramwaju, w kolejce czy na targu. W tramwaju wystarczy „Ich mues use” („muszę wysiąść”). Uwaga na głośność: w szwajcarskich tramwajach i pociągach panuje cisza, mówi się normalnym tonem, nikt nikogo nie przekrzykuje.
   Exgüsi, chan ich verbii? Ich mues use. — Przepraszam, czy mogę przejść? Muszę wysiąść.
7. Ja / Nei ja / naj
   Tak / Nie
   „Nei, merci” to uprzejma, ale stanowcza odmowa wobec naganiaczy, zbieraczy datków i sprzedawców, a „Ja, gärn” przyjmuje propozycję — bo samo „Merci” zostanie odczytane jako odmowa. W Zurychu „nei” brzmi jak polskie „naj”. „Doch” to „ależ tak” w odpowiedzi na pytanie przeczące, czyli coś, czego jednym słowem u nas nie powiemy.
   Wänd Sie no öppis? – Nei, merci. — Czy podać coś jeszcze? – Nie, dziękuję.
8. Reded Sie Änglisch? RE-ded sy ENG-lisz formal
   Czy mówi Pan/Pani po angielsku?
   Sama próba zapytania w dialekcie jest tu uprzejmością; w Zurychu prawie każdy odpowie potem dobrą angielszczyzną. „Sie” to forma na Pan/Pani, właściwa wobec każdej obcej osoby — wymawiaj ją z twardym „s”, bliżej „sy” niż miękkiego „śi”. Pułapka dla nas: jeśli odezwiesz się szkolnym niemieckim, przejdą na niemiecki literacki, którym mówią niechętnie, więc angielski bywa dla obu stron wygodniejszy; „e chli” znaczy „trochę”.
   Exgüsi, reded Sie Änglisch? – Ja, e chli. — Przepraszam, czy mówi Pan po angielsku? – Tak, trochę.
9. Ich verstaa nöd ich fer-SZTA nöd
   Nie rozumiem
   Dopowiedz „Langsamer, bitte” („wolniej, proszę”) albo „Wie bitte?” („słucham?”). Jeśli uczyłeś się niemieckiego w szkole, poproś „Uf Hochdütsch, bitte?” — powtórzą ci to po niemiecku literackim i dopiero wtedy szkolna wiedza zadziała. To rozróżnienie warto zapamiętać na cały wyjazd: szwajcarski niemiecki jest wyłącznie językiem mówionym, a wszystko, co napisane — menu, tablice, ogłoszenia, umowy — jest po niemiecku literackim, i miejscowi doskonale o tym wiedzą.
   Ich verstaa nöd. Langsamer, bitte. — Nie rozumiem. Proszę wolniej.
10. Adieu / Uf Wiederluege a-DJÖ / uf WI-der-lu-e-ge
    Do widzenia
    „Adieu” (często skracane do „Ade”) to codzienne pożegnanie w sklepie i wobec obcych, a „Uf Wiederluege” jest pełniejsze i bardziej oficjalne. „Tschüss” i „Tschau” brzmią swobodnie, ale obsługa też ich używa, więc odpowiadaj tym, co usłyszysz. Tak jak przy wejściu, żegnaj się przy wyjściu nawet bez zakupów; w odpowiedzi często dostaniesz „Schöne Taag no” („miłego dnia”).
    Merci, adieu! – Adieu, schöne Taag no! — Dziękuję, do widzenia! – Do widzenia, miłego dnia!

Dostać stolik, zamówić, zapłacić i zachować się grzecznie przy jedzeniu.

1. En Tisch für zwei, bitte en tisz für cwaj, BI-te
   Poproszę stolik dla dwóch osób
   Zatrzymaj się w drzwiach: w „Beiz” (szwajcarska knajpa) machną ręką, żebyś usiadł, gdzie chcesz, i możesz trafić do jednego dużego stołu z obcymi — „Isch da no frei?” pyta wtedy, czy miejsce jest wolne. W lepszych lokalach czeka się na wskazanie stolika, a w Zurychu na piątkowy i sobotni wieczór rezerwuj z wyprzedzeniem. Zamień „zwei” na potrzebną liczbę; wiele restauracji ma „Ruhetag”, czyli stały dzień wolny, najczęściej niedzielę albo poniedziałek.
   Grüezi, en Tisch für zwei, bitte. – Händ Sie reserviert? — Dzień dobry, poproszę stolik dla dwóch osób. – Czy mają Państwo rezerwację?
2. Ich hätt gärn… ich het gern szablon
   Poproszę…
   „Ich hätt gärn” plus nazwa dania i „bitte” na końcu to uprzejme zamówienie w każdym lokalu; gdy znasz już kartę, miejscowi skracają to do „Ich nimm…”. Unikaj „Ich will” („chcę”), bo brzmi tak samo opryskliwie jak polskie „chcę kawę”. Piwo zamawia się jako „e Stange” (0,3 l z beczki, domyślna miara) albo „es Grosses” (0,5 l), a rodzajniki „en”, „e”, „es” odpowiadają naszemu „jeden, jedna, jedno” — nikt nie ma pretensji, jeśli wybierzesz zły.
   Ich hätt gärn e Rösti. Ich hätt gärn e Stange. — Poproszę rösti. Poproszę małe piwo z beczki.
3. D Charte, bitte d-CHAR-te, BI-te
   Poproszę kartę
   Drukowane menu jest po niemiecku literackim („Speisekarte”), w miastach często też po angielsku. Pułapka: „Menü” nie znaczy „karta dań”, tylko zestaw dnia — „Tagesmenü” albo „Mittagsmenü” za 18–25 franków z zupą lub sałatką to najtańszy porządny obiad w Szwajcarii, zwykle tylko w dni robocze. „Charte” znaczy też mapę i kartę płatniczą, więc w razie wątpliwości powiedz „Spiischarte”.
   D Charte, bitte. Händ Sie e Charte uf Änglisch? — Poproszę kartę. Czy mają Państwo kartę po angielsku?
4. En Kafi, bitte en KA-fi, BI-te
   Poproszę kawę (czyli „Kafi crème”)
   „En Kafi” to „Kafi crème”: zwykła czarna kawa normalnej wielkości z dzbanuszkiem śmietanki na spodku — ani espresso (na nie mów „en Espresso”), ani kawa przelewowa. Kawa z mlekiem to w Zurychu „e Schale” (pół na pół, od „Schale”, czyli miseczki), a „Cappuccino” rozumieją wszędzie. Licz się z ceną około 5 franków za filiżankę, a na tarasie nad jeziorem z jeszcze wyższą.
   En Kafi und e Schale, bitte. — Poproszę kawę i kawę z mlekiem.
5. Mit oder ohni? mit O-der O-ni
   Gazowana czy niegazowana? (dosłownie: z czy bez)
   To pytanie pada przy każdym zamówieniu wody: „ohni” znaczy „bez”, czyli niegazowana, „mit” — gazowana, a pełna wersja brzmi „Mit oder ohni Kohlesüüri?”. Butelka kosztuje 5–9 franków; wodę z kranu („Hahnewasser”) świetnej jakości można poprosić, ale wiele lokali liczy 2–5 franków za szklankę albo karafkę i nie wszystkie robią to chętnie, więc zapytaj o cenę. Odpowiadaj jednym słowem plus „merci”.
   Wasser mit oder ohni? – Ohni, merci. — Woda gazowana czy niegazowana? – Niegazowana, dziękuję.
6. Zahle, bitte CA-le, BI-te
   Poproszę rachunek
   Rachunek sam nie przyjdzie — trzeba złapać kelnera wzrokiem i powiedzieć „Zahle, bitte” albo „D Rächnig, bitte”. Płaci się przy stoliku, zwykle na przenośnym terminalu, i usłyszysz pytanie „Zäme oder getrennt?”, bo płacenie osobno przez każdą osobę jest tu zupełnie normalne i nikogo nie irytuje. Kwotę z napiwkiem podaj na głos, zanim kelner wpisze sumę do terminala (patrz karta o wliczonej obsłudze).
   Exgüsi, zahle bitte! – Zäme oder getrennt? — Przepraszam, poproszę rachunek! – Razem czy osobno?
7. Chan ich mit Charte zahle? chan ich mit CHAR-te CA-le
   Czy mogę zapłacić kartą?
   Karty i szwajcarska aplikacja Twint działają praktycznie wszędzie, nawet przy bułce za 3 franki, choć kilka stoisk targowych i schronisk górskich przyjmuje wyłącznie gotówkę. Ceny są we frankach szwajcarskich (CHF), nie w euro: część miejsc przyjmie banknoty euro, ale resztę wyda we frankach po marnym kursie, więc płać kartą albo wypłać franki z bankomatu („Bancomat”). Twint wymaga szwajcarskiego konta lub tutejszego numeru telefonu, więc dla przyjezdnego odpada.
   Chan ich mit Charte zahle? – Ja, sicher. Oder mit Twint. — Czy mogę zapłacić kartą? – Tak, oczywiście. Albo Twintem.
8. Proscht! proszt
   Na zdrowie!
   Stuknij się kieliszkiem z każdą osobą przy stole z osobna, patrząc jej prosto w oczy i wymawiając imię, jeśli je znasz — brak kontaktu wzrokowego to jedyna rzecz, którą Szwajcarzy ci potem wypomną. „Zum Wohl” jest bardziej oficjalne i pasuje do wina. Nie pij przed toastem.
   Proscht! – Zum Wohl! — Na zdrowie! – Za zdrowie!
9. En Guete! en GU-e-te
   Smacznego!
   Mówi to kelner, stawiając talerze, i wszyscy przy stole przed pierwszym kęsem, także w stołówce i do obcych jedzących obok. Odpowiedź brzmi „Merci, gliichfalls” („dziękuję, wzajemnie”). W towarzystwie poczekaj z jedzeniem, aż ktoś to powie; wśród kolegów w porze obiadu „En Guete” bywa po prostu powitaniem.
   En Guete! – Merci, gliichfalls. — Smacznego! – Dziękuję, wzajemnie.
10. Service inbegriffen SER-wis in-be-GRI-fen napis
    Obsługa wliczona (w karcie i na rachunku)
    Napis, którego szukasz na szwajcarskiej karcie: obsługa i podatek są zawsze w cenie, więc nie ma tu ani opłaty za nakrycie, ani osobnej pozycji za serwis na rachunku. Napiwek to jedynie zaokrąglenie w górę, najwyżej 5–10 procent: podaj sumę, którą chcesz zapłacić („Mached Sie füfzg”, czyli „niech będzie 50”), albo powiedz „Stimmt so” („reszty nie trzeba”), zanim kelner wpisze kwotę do terminala. Coraz więcej terminali samo pyta o „Trinkgeld?” i spokojnie można to pominąć; w dialekcie napiwek to „Trinkgäld”.
    Bedienung und MwSt. inbegriffen. – Stimmt so, merci. — Obsługa i VAT wliczone. – Reszty nie trzeba, dziękuję.

Zapytać o cenę, zapłacić, oglądać bez kupowania i przeczytać dwa napisy, które mają znaczenie.

1. Was choschtet…? was CHOSZ-tet szablon
   Ile kosztuje…?
   Wzór: „Was choschtet” plus nazwa rzeczy albo samo „Was choschtet das?” ze wskazaniem palcem; o kilka rzeczy pytasz „Was choschted die?”. Przy kasie „Was macht das?” pyta o sumę, a odpowiedź brzmi na przykład „zwölf vierzg”, czyli 12,40. Ceny podaje się we frankach („Franke”, potocznie „Stutz”) i „Rappe” (centymach), a przy płatności gotówką sumę zaokrągla się do pięciu rappenów.
   Was choschtet das? Was choschtet es Billett? — Ile to kosztuje? Ile kosztuje bilet?
2. Das isch z tüür das isz c-TÜR
   To za drogo
   Ceny są wszędzie sztywne: targowanie się w sklepie czy na targu spożywczym uchodzi za nietakt, a potargować można najwyżej na pchlim targu (w Zurychu w soboty na Bürkliplatz). „Trotzdem merci” pozwala odejść uprzejmie. Szwajcaria po prostu jest droga — danie główne 25–40 franków, piwo 7, kanapka 10 — dlatego miejscowi jedzą w południe „Tagesmenü”, a resztę kupują w Coopie albo w Migros; rób tak samo.
   Das isch z tüür. Trotzdem merci. — To za drogo. Mimo wszystko dziękuję.
3. Bar oder mit Charte? bar O-der mit CHAR-te
   Gotówką czy kartą?
   Pytanie przy każdej kasie; trzecią opcją, którą usłyszysz, jest „Twint” — szwajcarska aplikacja płatnicza wymagająca tutejszego konta lub numeru telefonu, więc odpowiadaj „Mit Charte” albo „Bar”. Terminale bez problemu przyjmują polskie karty Visa i Mastercard oraz płatności telefonem, także zbliżeniowo. Jeśli zapłacisz w euro tam, gdzie je przyjmują, resztę dostaniesz we frankach po gorszym kursie — franki albo karta zawsze wychodzą taniej.
   Bar oder mit Charte? – Mit Charte, merci. — Gotówką czy kartą? – Kartą, dziękuję.
4. D Quittig, bitte d-KWI-tig, BI-te
   Poproszę paragon
   Paragonu brać nie musisz i kasjerka często sama pyta „Wänd Sie d Quittig?” — mów „Ja, bitte” przy wszystkim, co możesz chcieć zwrócić albo reklamować. Pułapka warta pieniędzy: osoby mieszkające poza Szwajcarią mogą odzyskać 8,1 procent podatku VAT od zakupów powyżej 300 franków w jednym sklepie, jeśli poproszą o formularz eksportowy do paragonu i ostemplują go na odprawie celnej przy wyjeździe. Na wydrukach zobaczysz słowa „Quittung” albo „Kassenbon”.
   D Quittig, bitte. – Gärn, bitte schön. — Poproszę paragon. – Oczywiście, proszę bardzo.
5. Ich luege nu, merci ich LU-e-ge nu, MER-si
   Tylko oglądam, dziękuję
   Odpowiedź na „Chan ich Ine hälfe?” („czy mogę pomóc?”) albo na klasyczne „Werded Sie scho bedient?” („czy jest już Pan obsługiwany?”); potem obsługa zostawi cię w spokoju. „Luege” to szwajcarskie „patrzeć”, więc dokładnie tak mówią miejscowi. Pamiętaj o „Grüezi” przy wejściu i „Adieu” przy wyjściu, nawet jeśli nic nie kupisz — tutaj to nie kurtuazja, tylko norma.
   Chan ich Ine hälfe? – Ich luege nu, merci. — Czy mogę w czymś pomóc? – Tylko oglądam, dziękuję.
6. Das isch alles, merci das isz A-les, MER-si
   To wszystko, dziękuję
   Kończy zamówienie w piekarni, przy stoisku na targu i przy ladzie z serami; miejscowi skracają to do „Das wär's”, a pytanie, które to wywołuje, brzmi „Suscht no öppis?” albo „Söll's no öppis sii?”. Przy ladzie zamawia się na wagę, „200 Gramm”, albo na plastry, „zwei Schiibe”. „Es Gipfeli” to rogalik, a „es Weggli” — miękka bułka.
   Suscht no öppis? – Nei, das isch alles, merci. — Coś jeszcze? – Nie, to wszystko, dziękuję.
7. Eis vo dene, bitte ajs fo DE-ne, BI-te
   Poproszę jedno z tych
   Wskazanie palcem plus ta fraza wystarczy, żeby kupić ciastko, kanapkę albo bilet, a „zwei vo dene” to dwie sztuki. Przy ladzie zapytają „Zum Mitnäh?” („na wynos?”) albo „Zum daa ässe?” („na miejscu?”) — jedzenie na miejscu jest wyżej opodatkowane, więc cena bywa odrobinę inna. Końcówka „-li”, którą widzisz wszędzie (Gipfeli, Bierli, Züri), to szwajcarskie zdrobnienie.
   Eis vo dene, bitte. – Zum Mitnäh? — Poproszę jedno z tych. – Na wynos?
8. Händ Sie…? hend sy szablon
   Czy mają Państwo…?
   Wzór: „Händ Sie” plus nazwa rzeczy; to samo załatwia krótsze „Gits…?” („czy jest…?”). Wi-fi na szwajcarskich tabliczkach to „WLAN” (czytaj „WE-lan”), choć „Wi-Fi” też zrozumieją. Rozmiary ubrań są europejskie, takie jak u nas: „e Nummere grösser / chliner” to numer większy albo mniejszy, a „Händ Sie das au i…?” plus kolor pyta o inną barwę.
   Händ Sie das e Nummere grösser? Händ Sie WLAN? — Czy mają Państwo to o numer większe? Czy mają Państwo wi-fi?
9. Offen / Geschlossen O-fen / ge-SZLO-sen napis
   Otwarte / Zamknięte
   Tabliczki na drzwiach są po niemiecku literackim („Offen” lub „Geöffnet”, „Geschlossen”), a w mowie usłyszysz „offe” i „zue”. Pułapka: niedziela handlowa tu nie istnieje w żadnej formie — w soboty sklepy zamykają się około 17.00–18.00, w dni robocze o 19.00 albo 20.00, a w niedzielę otwarte są tylko sklepy na dużych dworcach (w Zurychu ShopVille pod dworcem głównym), na lotnisku i przy stacjach benzynowych, więc zakupy zrób w sobotę. „Ruhetag” na drzwiach restauracji to jej stały dzień wolny.
   Sonntag geschlossen. Mo–Fr 9–19 Uhr, Sa 9–17 Uhr. — W niedzielę zamknięte. Pon.–pt. 9–19, sob. 9–17.
10. Aktion / Kasse ak-CJON / KA-se napis
    Promocja / Kasa
    „Aktion” to słowo, którym Coop i Migros oznaczają promocje, więc przy napiętym budżecie szukaj właśnie jego; „Ausverkauf” to wyprzedaż, a sklepy odzieżowe drukują angielskie „Sale”. „Kasse” to kasa, także kasa biletowa w muzeum; kasy samoobsługowe są w supermarketach standardem. Z głośnika „Kasse drüü, bitte” (ogłaszane w dialekcie) znaczy, że otwiera się kolejna kasa.
    Aktion: 3 für 2. – Kasse drüü, bitte. — Promocja: 3 w cenie 2. – Kasa trzecia, proszę.

Znaleźć drogę, kupić bilet i przeczytać napisy, które mijasz.

1. Wo isch…? wo isz szablon
   Gdzie jest…?
   Wzór: „Wo isch” plus miejsce z rodzajnikiem — „de” (rodzaj męski), „d” (żeński), „s” (nijaki) — a całość zacznij od „Exgüsi”. W liczbie mnogiej mówi się „Wo sind…?”. W odpowiedzi padną trzy słowa kierunku: „links”, „rächts”, „gradus”, a rozmówca całkiem możliwe, że w połowie zdania przejdzie na angielski.
   Wo isch de Bahnhof? Wo isch d Toilette? — Gdzie jest dworzec? Gdzie jest toaleta?
2. Wo isch d Toilette? wo isz d-toa-LE-te
   Gdzie jest toaleta?
   Mówi się „Toilette” (z francuska, z akcentem na „LE”) albo „WC” (czytane „we-CE”), a na drzwiach zobaczysz „Damen” i „Herren” albo same litery D i H. Pułapka: toalety na dużych dworcach kosztują 1–2 franki, a te w kawiarniach są dla klientów; Zurych utrzymuje bezpłatne miejskie „Züri WC”, a awaryjnym rozwiązaniem są domy towarowe.
   Exgüsi, wo isch d Toilette? – Hine rächts. — Przepraszam, gdzie jest toaleta? – Z tyłu po prawej.
3. Wo isch de Bahnhof? wo isz de BAN-hof
   Gdzie jest dworzec?
   „Bahnhof” to dworzec kolejowy, a „HB” (Hauptbahnhof) — dworzec główny; zuryski Zürich HB stoi w samym centrum miasta, pod ziemią ma tylko część peronów, a na tablicach zobaczysz napis SBB CFF FFS, czyli nazwę kolei w trzech językach urzędowych. „S-Bahn” to kolej miejska, „Tram” tramwaj, a „Postauto” — żółty autobus pocztowy na wsi i w górach. Wszystko to obejmuje jeden rozkład i jeden system biletowy, razem ze statkami i kolejkami górskimi.
   Wo isch de Bahnhof? – Immer gradus, zäh Minute. — Gdzie jest dworzec? – Cały czas prosto, dziesięć minut.
4. Es Billett uf Luzern, bitte es bi-LET uf lu-CERN, BI-te
   Poproszę bilet do Lucerny
   Uwaga na nazwy miast: w kasie musisz powiedzieć „Luzern”, „Bärn”, „Basel” czy „Genf”, bo polskiej Lucerny, Berna, Bazylei i Genewy nikt nie rozpozna. „Eifach” to bilet w jedną stronę, „retour” w obie; automaty mają wersję angielską, a aplikacja SBB Mobile sprzedaje te same bilety albo pozwala odbić przejazd („EasyRide”) przed wejściem do pociągu. Pociągi są drogie: Swiss Travel Pass albo miesięczna Swiss Half Fare Card zwracają się błyskawicznie, a tanie „Sparbillette” obowiązują tylko w jednym konkretnym pociągu.
   Es Billett uf Luzern, bitte. – Eifach oder retour? — Poproszę bilet do Lucerny. – W jedną stronę czy w obie?
5. Weles Gleis? WE-les glajs
   Który peron?
   „Gleis” to numer peronu na tablicy odjazdów i na tabliczkach nad peronem — jedno słowo na to, co my rozdzielamy na peron i tor; długie perony dzielą się na sektory od A do D, pokazywane na wyświetlaczu przy twoim wagonie. Pułapka: szwajcarskie pociągi odjeżdżają co do sekundy, drzwi blokują się jakieś 30 sekund przed odjazdem, a przesiadki są zaplanowane minuta w minutę, więc bądź na peronie wcześniej. Zapowiedzi są po niemiecku literackim (w Zurychu także po angielsku): z głośnika usłyszysz „Gleis drei”, a od stojącej obok osoby „Gleis drüü”.
   Weles Gleis für Bärn? – Gleis nüün. — Z którego peronu do Berna? – Peron dziewiąty.
6. Links / rächts / gradus links / rechts / gra-DUS
   W lewo / w prawo / prosto
   Trzy słowa, które padną w każdej odpowiedzi na „Wo isch”. „Immer gradus” to „cały czas prosto”, „um d Egge” — „za rogiem”, „vis-à-vis” (po francusku, ale używane przez wszystkich) — „naprzeciwko”, „wiit” — „daleko”, „i de Nöchi” — „w pobliżu”. Szwajcarskie wskazówki są precyzyjne i zwykle dostaniesz do nich czas marszu: „föif Minute”.
   Immer gradus, dänn links. — Cały czas prosto, potem w lewo.
7. Eingang / Ausgang AJN-gang / AUS-gang napis
   Wejście / Wyjście
   Tabliczki są po niemiecku literackim, a w mowie usłyszysz „Iigang” i „Uusgang”. „Notausgang” to wyjście awaryjne, a na autostradzie zjazd nazywa się „Ausfahrt”. W części francuskojęzycznej te same napisy brzmią „Entrée / Sortie”, a w Ticino „Entrata / Uscita” — jadąc pociągiem przez kraj, zmieniasz język tablic, nie państwo; „Eintritt frei” znaczy „wstęp wolny”.
   Ausgang Bahnhofstrasse. Notausgang. — Wyjście na Bahnhofstrasse. Wyjście awaryjne.
8. Drücken / Ziehen DRÜ-ken / CY-en napis
   Pchać / Ciągnąć
   Napisy na drzwiach, dokładnie w tej formie, w jakiej są wydrukowane. Szwajcarska pułapka: zamiast „Drücken” bardzo często zobaczysz „Stossen” („pchać”), pisane przez „ss”, bo Szwajcaria w ogóle nie używa litery „ß”. Drzwi w pociągach i tramwajach nie otwierają się same — trzeba nacisnąć podświetlony przycisk, a w autobusie przycisk „stop”, inaczej kierowca po prostu nie zatrzyma się na przystanku.
   Stossen. – Ziehen. — Pchać. – Ciągnąć.
9. Bitte Billett vor der Fahrt lösen BI-te bi-LET for der fart LÖ-sen napis
   Bilet należy kupić przed podróżą
   Największa różnica względem polskich nawyków: biletów jednorazowych w Szwajcarii się nie kasuje — bilet z automatu albo z aplikacji jest ważny od chwili zakupu, a kasownik przy automacie służy wyłącznie papierowym karnetom wieloprzejazdowym. Za to ani w pociągu, ani w tramwaju nikt biletów nie sprzedaje, więc musisz go mieć, zanim zamkną się drzwi. Kontrolerzy po cywilnemu zdarzają się często: jazda bez biletu to dopłata 90 franków za pierwszym razem, 130 za drugim i 160 od trzeciego, za każdym razem plus cena przejazdu (w ruchu regionalnym ryczałt 10 franków, więc w praktyce płacisz około 100, 140 i 170), a dane trafiają na dwa lata do ogólnokrajowego rejestru; trzeci raz w tym okresie oznacza dodatkowo zawiadomienie na policję. Bilet w aplikacji i „EasyRide” są w porządku, ale odbij przejazd przed wejściem do pojazdu.
   Bitte Billett vor der Fahrt lösen. Kein Verkauf im Zug. — Bilet należy kupić przed podróżą. W pociągu biletów się nie sprzedaje.
10. Haltestelle HAL-te-szte-le napis
    Przystanek (autobusowy lub tramwajowy)
    Tabliczka na każdym przystanku, z nazwą i rozkładem, którego szwajcarska komunikacja naprawdę się trzyma co do minuty. W pojeździe usłyszysz literackie „Nächster Halt” plus nazwę przystanku, a w dialekcie samo słowo brzmi „Haltestell”. Tramwaje zatrzymują się na każdym przystanku, ale w autobusie trzeba nacisnąć przycisk, a żółte „Postauto” na wiejskich trasach staną tylko tam, gdzie ktoś da znak.
    Nächster Halt: Paradeplatz. Haltestelle Bellevue. — Następny przystanek: Paradeplatz. Przystanek Bellevue.

Zameldować się, połączyć z internetem i poprosić o pomoc, gdy coś pójdzie nie tak.

1. Ich ha e Reservation ich ha e re-zer-wa-CJON
   Mam rezerwację
   Zdanie na otwarcie meldunku; „uf de Name” plus nazwisko podaje rezerwację, a szwajcarskim słowem jest „Reservation”, nie niemieckie „Reservierung”. W recepcji poproszą o dokument i doliczą do rachunku taksę klimatyczną („Kurtaxe”, mniej więcej 2–7 franków od osoby za dobę). W wielu miejscowościach ta opłata daje kartę gościa z bezpłatnymi autobusami i tramwajami — dopytaj o nią, bo sama się nie pojawi.
   Grüezi, ich ha e Reservation uf de Name Smith. – De Pass, bitte. — Dzień dobry, mam rezerwację na nazwisko Smith. – Poproszę paszport.
2. De Schlüssel, bitte de SZLÜ-sel, BI-te
   Poproszę klucz
   W mniejszych hotelach i pensjonatach klucz zostaje w recepcji: wychodząc, oddajesz go, a wracając, prosisz o niego, podając „Zimmer” i numer pokoju. „D Schlüsselcharte” to karta do drzwi. Zwróć uwagę na wymowę: „sch” to dokładnie nasze „sz”, więc wychodzi „SZLÜ-sel”, z ustami zaokrąglonymi przy „ü”.
   De Schlüssel, bitte. Zimmer zwölf. — Poproszę klucz. Pokój dwunasty.
3. Was isch s WLAN-Passwort? was isz s WE-lan PAS-wort
   Jakie jest hasło do wi-fi?
   Na szwajcarskich tabliczkach wi-fi to „WLAN” (czytaj „WE-lan”), choć „Wi-Fi” też zrozumieją; „Isch s WLAN gratis?” pyta, czy jest bezpłatne. Na dużych dworcach działa darmowa sieć „SBB-FREE”, ale w większości pociągów wi-fi nie ma, więc mapy i bilety pobierz przed wyjazdem. Pamiętaj też, że Szwajcaria nie należy do Unii Europejskiej, więc unijne zasady roamingu tu nie obowiązują — sprawdź cennik u swojego operatora przed przekroczeniem granicy.
   Was isch s WLAN-Passwort? – Es staat uf de Charte. — Jakie jest hasło do wi-fi? – Jest napisane na karcie.
4. Wänn gits Zmorge? wen gits c-MOR-ge
   O której jest śniadanie?
   „Zmorge” to szwajcarskie słowo na śniadanie (hotel napisze literackie „Frühstück”), a odpowiedź „vo… bis…” podaje przedział godzin, z typową szwajcarską końcówką „-i”: „sibni”, „zähni”. Na stole będzie chleb, „Gipfeli”, ser, wędliny i „Birchermüesli”, wymyślone właśnie w Zurychu. Drugie pytanie, które ci się przyda, brzmi „Wänn isch Check-out?”.
   Wänn gits Zmorge? – Vo sibni bis zähni. — O której jest śniadanie? – Od siódmej do dziesiątej.
5. Hilfe! HIL-fe
   Pomocy!
   Krzycz — to słowo rozumie każdy. Numery alarmowe: 112 działa wszędzie i operatorzy mówią po angielsku, a bezpośrednio dzwoni się na 117 (policja), 144 (pogotowie), 118 (straż pożarna) oraz 1414 (Rega, śmigłowiec ratunkowy, numer, który w górach ratuje życie). „Haltet de Dieb!” znaczy „łapać złodzieja!”.
   Hilfe! Rüefed Sie d Ambulanz! — Pomocy! Proszę wezwać pogotowie!
6. Ich bruuche en Dokter ich BRU-che en DOK-ter
   Potrzebuję lekarza
   „Ich bruuche” znaczy „potrzebuję”; szpital to po szwajcarsku „Spital”, jego izba przyjęć „Notfall”, a pogotowie wzywa się pod numerem 144. Szwajcarska opieka jest znakomita i bardzo droga: jedna wizyta potrafi kosztować kilkaset franków, a karta EKUZ, choć w Szwajcarii honorowana, pokrywa wyłącznie leczenie u świadczeniodawców publicznych i nie zwalnia z udziału własnego, więc dodatkowe ubezpieczenie turystyczne naprawdę się opłaca. Przy drobnych dolegliwościach zacznij od apteki.
   Ich bruuche en Dokter. Mir isch schlächt. — Potrzebuję lekarza. Jest mi niedobrze.
7. Wo isch d Apothek? wo isz d-a-po-TEK
   Gdzie jest apteka?
   Szukaj zielonego krzyża i napisu „Apotheke” na witrynie (największe sieci to Amavita, Coop Vitality i Benu). Farmaceuci doradzają po angielsku i sprzedają wiele leków bez recepty; inaczej niż w Niemczech, tutejsza „Drogerie” ma w ofercie także podstawowe leki przeciwbólowe. „Notfallapotheke” albo „Notdienst” to apteka dyżurna, czynna nocą i w niedzielę — w Zurychu całodobowa działa przy Bellevue.
   Wo isch d nöchscht Apothek? — Gdzie jest najbliższa apteka?
8. Rüefed Sie bitte d Polizei RÜ-e-fed sy BI-te d-po-li-CAJ formal
   Proszę wezwać policję
   Zdanie w formie grzecznościowej: „Sie” odpowiada naszemu „Pan/Pani”, a „rüefe” znaczy „wołać, wezwać”. Bezpośredni numer policji to 117, ale 112 też zadziała. Do ubezpieczenia potrzebne będzie zgłoszenie kradzieży („Anzeige”), które składasz na dowolnym posterunku („Stadtpolizei” w mieście, „Kantonspolizei” poza nim) — weź ze sobą paszport; portfel to po szwajcarsku „Portemonnaie”.
   Rüefed Sie bitte d Polizei. Mer hät mis Portemonnaie gstohle. — Proszę wezwać policję. Skradziono mi portfel.
9. Ich ha mi verlaufe ich ha mi fer-LAU-fe
   Zgubiłem się / Zgubiłam się
   Zdanie brzmi tak samo niezależnie od płci mówiącego, więc nie musisz nic zmieniać. Pułapka dla osób ze szkolnym niemieckim: „laufe” znaczy w Szwajcarii „iść pieszo”, a nie „biec”, więc „verlaufe” to zgubić się na piechotę. Dopowiedz „Wo isch…” plus nazwę miejsca albo pokaż adres w telefonie; „Isch es wiit?” („czy to daleko?”) da ci konkretną odpowiedź, a większość ludzi i tak przejdzie na angielski i wskaże drogę.
   Ich ha mi verlaufe. Wo isch de Paradeplatz? — Zgubiłem się. Gdzie jest Paradeplatz?
10. Chönd Sie mir bitte es Taxi rüefe? chönd sy mir BI-te es TAK-si RÜ-e-fe formal
    Czy może Pan/Pani wezwać mi taksówkę?
    „Chönd Sie” to forma grzecznościowa, odpowiednik naszego „czy może Pan/Pani”. Szwajcarskie taksówki należą do najdroższych na świecie: w Zurychu 6–8 franków za sam start i około 4 franki za kilometr, a przejazd z lotniska do centrum kosztuje 60–70 franków wobec jakichś 7 franków i dziesięciu minut pociągiem. Zostaw taksówkę na późną noc albo na ciężkie bagaże; postoje są przy dworcach, Uber jeździ w Zurychu, Bazylei i Genewie, a tramwaje i pociągi kursują po północy, w weekendy przez całą noc.
    Chönd Sie mir bitte es Taxi rüefe? – Sicher, wohi? — Czy może Pan wezwać mi taksówkę? – Oczywiście, dokąd?