Hiszpański (Meksyk) na wakacje50 zwrotów po hiszpańsku (Meksyk) na twój wyjazd, z wymową

Przywitać się, podziękować, przeprosić, zwrócić na siebie uwagę i powiedzieć, że nie rozumiesz.

1. Hola / Buenos días O-la / BŁE-nos DI-as
   Cześć / Dzień dobry
   Mów je, wchodząc do sklepu, poczekalni, windy czy do „combi” (wspólnego minibusa), tak jak nasze „dzień dobry”: wejście w milczeniu odbiera się jako chłodne, a „buenos días” rzucone do całej sali jest normalne. Różnica wobec Hiszpanii: „buenos días” obowiązuje tylko mniej więcej do południa, a nie do drugiej, a w stolicy często usłyszysz „buen día”. „Hola” nie ma spoufalenia naszego „cześć” i pasuje do każdego, ale do starszych osób i urzędników „buenos días” brzmi cieplej. „H” jest nieme.
   Buenos días. – Buen día, pásele. ¿Qué va a llevar? — Dzień dobry. – Dzień dobry, zapraszam. Co podać?
2. Buenas tardes / Buenas noches BŁE-nas TAR-des / BŁE-nas NO-czes
   Dzień dobry (po południu) / Dobry wieczór, dobranoc
   Nasze „dzień dobry” wystarcza aż do wieczora, a tu już w południe przechodzisz na „buenas tardes”, bez czekania na późny obiad jak w Hiszpanii, a po zmroku, mniej więcej od siódmej, na „buenas noches”, które jest jednocześnie naszym „dobry wieczór” i „dobranoc”. Samo „buenas” działa o każdej porze i to właśnie usłyszysz najczęściej przy stoisku z tacos.
   Buenas noches, ¿tienen mesa para dos? – Buenas noches, sí, pásenle. — Dobry wieczór, czy jest stolik dla dwóch osób? – Dobry wieczór, tak, zapraszamy.
3. Por favor por fa-BOR
   Proszę
   „Por favor” stoi na końcu prośby, odwrotnie niż nasze „poproszę” na początku. Meksykańska grzeczność jest miększa i bardziej okrężna niż hiszpańska: gołe „un café” może zabrzmieć szorstko, więc ubierz prośbę w pytanie, „¿me da un café, por favor?”. Zdrobnienia łagodzą wszystko, zupełnie jak nasza „kawka” czy „chwileczka”: „un cafecito”, „tantito” (troszeczkę), „ahorita”. „V” brzmi jak miękkie „b”, stąd „fa-BOR”.
   ¿Me da un cafecito, por favor? – Claro, ahorita se lo traigo. — Można prosić kawkę? – Jasne, zaraz przyniosę.
4. Gracias GRA-sjas
   Dziękuję
   Pułapką jest dźwięk: w Meksyku obowiązuje seseo, więc „c” brzmi jak nasze „s”, „GRA-sjas”, a hiszpańskie „GRA-thjas” z językiem między zębami brzmi tu obco. Odpowiedź to „de nada” albo „a usted” (to ja dziękuję), a obsługa często mówi „para servirle” (do usług) lub „con gusto” (z przyjemnością): czysta uprzejmość, a nie zachęta do kolejnych próśb. Uwaga przy płaceniu: nasze „dziękuję” rzucone kelnerowi czy taksówkarzowi przy wręczaniu pieniędzy bywa znakiem, że reszty nie trzeba, a „gracias” to wyłącznie podziękowanie.
   ¡Muchas gracias! – De nada, para servirle. — Dziękuję bardzo! – Nie ma za co, do usług.
5. Disculpe / ¡Joven! dis-KUL-pe / CHO-ben formal
   Przepraszam / Proszę Pana! (do kelnera, dosł. „młodzieńcze”)
   Pułapka: wołanie obsługi. Każdego kelnera, bez względu na wiek, Meksykanie wołają „joven” (młodzieńcze), co u nas wobec sześćdziesięciolatka brzmiałoby jak żart, kelnerkę „señorita” (starszą panią „señora”), z podniesioną ręką albo po prostu „disculpe”, czyli „przepraszam” w formie per Pan/Pani. Hiszpańskie „¡oiga!” brzmi tu obcesowo, a syczenie „psst”, którego używają niektórzy miejscowi, nie jest dla turystów. Przy prawdziwych przeprosinach mów „perdón” albo „lo siento”; argentyńskie „disculpá” i „che” to nie Meksyk.
   Disculpe, joven, ¿me trae otro refresco? – Claro, con gusto. — Przepraszam, proszę Pana, można prosić jeszcze jeden napój? – Oczywiście, z przyjemnością.
6. Con permiso kon per-MI-so
   Przepraszam (żeby przejść)
   Nasze „przepraszam” w tłoku to w Meksyku „con permiso”, a w pełnym metrze samo „permiso”, i słychać je dużo częściej niż w Hiszpanii; odpowiedź to „propio” albo „pásele” (proszę bardzo). Mówi się je też, odchodząc od stołu, wchodząc do czyjegoś domu czy wychodząc ze spotkania. Przy drzwiach metra pada „¿baja?”, czyli nasze „wysiada Pan?”, a „perdón” zostaw na prawdziwe potrącenie.
   Con permiso, ¿baja? – No, pásele. — Przepraszam, wysiada Pan? – Nie, proszę przejść.
7. Sí / No / Sale si / no / SA-le
   Tak / Nie / Dobra
   „No, gracias” to grzeczna kropka dla sprzedawców w metrze, na plażach i na placu Garibaldi, a najbardziej meksykańska formuła spławiająca to „ahorita no, gracias” (teraz nie). Tu kryje się pułapka „ahorita”: zależnie od tonu znaczy „w tej chwili”, „za chwilę” albo „nigdy”, trochę jak nasze „zaraz” u fachowca. Na „dobra” Meksykanie mówią „sale” albo „va” (między znajomymi „órale”); hiszpańskie „vale” zdradza, że uczyłeś się w Hiszpanii, a w Argentynie i Kolumbii usłyszysz „dale”. Kreska ma znaczenie: „si” bez niej to „jeśli”.
   ¿Pulseras, amigo? – Ahorita no, gracias. – Sale, que le vaya bien. — Bransoletki, przyjacielu? – Teraz nie, dziękuję. – Dobra, wszystkiego dobrego.
8. ¿Habla inglés? A-bla in-GLES formal
   Czy mówi Pan/Pani po angielsku?
   „Habla” to forma per Pan/Pani („usted”) i jej używaj wobec obcych, obsługi, urzędników i starszych, a nie zaczynaj od „¿hablas…?”. Młodsi Meksykanie szybko przechodzą na „ty” („¿de dónde eres?”) i wtedy możesz pójść ich śladem. Uczciwie: w strefie hotelowej Cancún, w Playa del Carmen, Tulum, Los Cabos i Puerto Vallarta po angielsku mówi się wszędzie tam, gdzie są turyści, ale na targach w stolicy, w Oaxace, w Guadalajarze i w autokarach dalekobieżnych często już nie, i właśnie tam ten zestaw się opłaca. W Argentynie i Urugwaju mówi się „vos”: „¿hablás inglés?”.
   Disculpe, ¿habla inglés? – Poquito. — Przepraszam, czy mówi Pan po angielsku? – Troszkę.
9. No entiendo no en-TJEN-do
   Nie rozumiem
   Dołóż „más despacio, por favor”, a rozmówca zwolni. Gdy Meksykanin nie dosłyszy, mówi „¿mande?”, czyli nasze „słucham?”: to słowo grzecznościowe, nie rozkaz, i sam też możesz go używać, podobnie jak „¿perdón?”. Gołe „¿qué?” brzmi tu niegrzecznie, jak nasze „co?” rzucone do obcego, a hiszpańskie „¿cómo?” zrozumieją, ale to nie jest meksykański zwyczaj. „¿Me lo puede repetir?” prosi o powtórzenie.
   ¿Gusta redondear? – ¿Mande? No entiendo. Más despacio, por favor. — Zaokrąglić? – Słucham? Nie rozumiem. Proszę mówić wolniej.
10. Adiós a-DJOS
    Do widzenia
    Pasuje do każdego i mówi się je przy wyjściu, nawet jeśli nic nie kupiłeś. Wychodząc ze sklepu, usłyszysz „que le vaya bien” (wszystkiego dobrego) i „hasta luego”; odpowiedz „gracias, igualmente”, czyli „dziękuję, nawzajem”. W małych miasteczkach „adiós” rzuca się też w przelocie komuś, przy kim się nie zatrzymujesz, jak nasze „dzień dobry” mijanemu sąsiadowi. Wśród znajomych mówi się „bye” albo „nos vemos”.
    Gracias, adiós. – Que le vaya bien. – Igualmente. — Dziękuję, do widzenia. – Wszystkiego dobrego. – Nawzajem.

Dostać stolik, zamówić, zapłacić i zachować się grzecznie przy jedzeniu.

1. Una mesa para dos, por favor U-na ME-sa PA-ra DOS, por fa-BOR
   Poproszę stolik dla dwóch osób
   W restauracji do stolika prowadzi obsługa („¿para cuántos?”, a ty: „somos dos”), a w taquerii, w barze na targu („fonda”) czy przy ulicznym stoisku siadasz na dowolnym wolnym stołku. Pułapką są godziny: główny posiłek dnia, „la comida”, czyli nasz obiad, jada się mniej więcej od 14:00 do 17:00, podczas gdy u nas siada się do niego zwykle koło piętnastej, a kolacja („la cena”) jest lżejsza, od około 20:00. Wiele „fondas” wydaje jedzenie tylko w porze obiadu.
   Buenas tardes, ¿para cuántos? – Una mesa para dos, por favor. — Dzień dobry, dla ilu osób? – Poproszę stolik dla dwóch osób.
2. ¿Me da…? me DA szablon
   Poproszę… (dosł. czy da mi Pan/Pani…?)
   Schemat: „¿me da…?” plus nazwa rzeczy to meksykańskie „poproszę”, od tacos po bilet na autokar; „quisiera…” to grzeczna forma restauracyjna, a „¿me trae…?” (przyniesie mi Pan…?) mówi się do kelnera. Hiszpańskie „quería…” zrozumieją. „Con todo” to cebula i kolendra, a przy „pastor” jeszcze ananas; salsy stoją na ladzie, więc najpierw spróbuj, potem polewaj, a „¿de qué?” pyta o nadzienie: pastor, suadero, bistec, campechano. Kolumbijczycy mówią „¿me regala…?”, co w Meksyku brzmi jak prośba o coś za darmo.
   ¿Me da tres de pastor con todo? ¿Me da un agua de jamaica? — Poproszę trzy tacos al pastor ze wszystkim. Poproszę napój z hibiskusa.
3. El menú, por favor el me-NU, por fa-BOR
   Poproszę menu
   Pułapka z Hiszpanii działa tu odwrotnie: w Meksyku „el menú” to po prostu karta dań, a „la carta” usłyszysz tylko w eleganckich lokalach. W „fondas” szukaj „la comida corrida”, odpowiednika naszego obiadu dnia: zupa, ryż, danie główne („guisado”), „agua fresca”, czasem deser, wszystko za jedną cenę wypisaną kredą na tablicy (tam ją sprawdź). Ceny w karcie zawierają IVA, czyli tamtejszy podatek od sprzedaży, odpowiednik naszego VAT.
   ¿Me trae el menú, por favor? – Claro. Hoy también hay comida corrida. — Poproszę menu. – Proszę bardzo. Dziś jest też obiad dnia.
4. Un café, por favor un ka-FE, por fa-BOR
   Poproszę kawę
   Pułapka: samo „un café” to zwykle „café americano”, długa kawa przelewowa, w sieciowych barach często dolewana bez końca; po espresso prosisz o „un expreso”. W „fondas” i przydrożnych lokalach „café con leche” bywa kubkiem gorącego mleka ze słoikiem kawy rozpuszczalnej do samodzielnego wymieszania, więc zapytaj „¿es de grano?” (czy to kawa parzona?). Miejscowa specjalność to „café de olla”, parzona z cynamonem i „piloncillo” (nierafinowanym cukrem trzcinowym), a w Veracruz kawa z mlekiem to „un lechero”.
   Un café, por favor. – ¿Americano o de olla? – De olla. — Poproszę kawę. – Americano czy korzenną „de olla”? – „De olla”.
5. ¿Natural o mineral? na-tu-RAL o mi-ne-RAL
   Niegazowana czy gazowana?
   Pułapka dla Polaka: u nas „mineralna” bywa każda woda z butelki, a w Meksyku „agua natural” to niegazowana, a „agua mineral” zawsze gazowana (Topo Chico, Peñafiel); „con gas / sin gas” zrozumieją, ale tak się tu nie mówi. Uwaga: w parze z „fría” słowo „natural” znaczy „niechłodzona”, więc „¿fría o natural?”, tak jak „¿fría o al tiempo?”, to pytanie, czy zimna, czy w temperaturze pokojowej. Nawyk z polskiej kranówki zostaw w domu: wody z kranu („agua de la llave”) nie pije nikt, nawet Meksykanie; restauracje podają „agua purificada”, a domy i mieszkania na wynajem korzystają z 20-litrowych baniaków („garrafones”). „Agua fresca” to nie woda, tylko napój owocowy z wielkich słojów (jamaica, horchata, tamarindo); lód w porządnych restauracjach jest zwykle z wody oczyszczonej, a przy ulicznych stoiskach zapytaj albo zrezygnuj.
   Un agua, por favor. – ¿Natural o mineral? – Natural. – ¿Fría o al tiempo? – Fría. — Poproszę wodę. – Niegazowaną czy gazowaną? – Niegazowaną. – Zimną czy w temperaturze pokojowej? – Zimną.
6. La cuenta, por favor la KŁEN-ta, por fa-BOR
   Poproszę rachunek
   Pułapka: rachunek nie przyjdzie, dopóki o niego nie poprosisz; powiedz to zdanie albo przez salę udaj podpisywanie w powietrzu, co zrozumie każdy kelner. „Ahorita se la traigo” znaczy „za kilka minut”, a nie „w tej chwili”. Przy płatności kartą kelner przynosi terminal („la terminal”) do stolika, więc karta nie znika ci z oczu, a ekran zapyta o napiwek (zobacz „Propina”). „¿Junto o separado?” to pytanie, czy płacicie razem, czy osobno.
   Joven, la cuenta, por favor. – Ahorita se la traigo. ¿Junto o separado? — Przepraszam, poproszę rachunek. – Zaraz przyniosę. Razem czy osobno?
7. ¿Puedo pagar con tarjeta? PŁE-do pa-GAR kon tar-CHE-ta
   Czy mogę zapłacić kartą?
   Karta i płatności zbliżeniowe działają w restauracjach w miastach, w sieciówkach, w OXXO i supermarketach, ale taquerie, targi, uliczne stoiska, „peseros” i wiele małych sklepów to „solo efectivo” (tylko gotówka). Niektóre małe sklepy wciąż doliczają do karty kilka procent („comisión”), choć według Profeco, urzędu ochrony konsumentów, taka dopłata jest nielegalna od 2024 roku: zapytaj, zanim zapłacisz, albo płać gotówką. Na „¿a meses?” (raty na meksykańskich kartach) odpowiedz „no, en una sola exhibición” (jednorazowo). Pułapka: gdy terminal albo bankomat proponuje rozliczenie w złotych, wybierz pesos, a z bankomatów korzystaj w bankach lub centrach handlowych. „J” czytamy jak nasze „ch”, tylko łagodniej.
   ¿Puedo pagar con tarjeta? – Sí, ahorita le traigo la terminal. ¿Débito o crédito? — Czy mogę zapłacić kartą? – Tak, zaraz przyniosę terminal. Debetowa czy kredytowa?
8. ¡Salud! sa-LU(d)
   Na zdrowie!
   Stuknij się kieliszkiem i patrz w oczy; „¡salud!” mówi się też po kichnięciu, zupełnie jak nasze „na zdrowie”. Końcowe „d” ledwo słychać. Tequilę i mezcal w lokalach, które się na nich znają, pije się małymi łykami, a nie duszkiem jak wódkę; w Oaxace mezcal podają z plasterkami pomarańczy i „sal de gusano”. Picie alkoholu na ulicy jest zakazane w stolicy i w większości miast, podobnie jak u nas, a grozi za to mandat albo krótkie zatrzymanie: sprawdź aktualne przepisy.
   ¡Salud! – ¡Salud! Arriba, abajo, al centro y pa' dentro. — Na zdrowie! – Na zdrowie! W górę, w dół, na środek i do gardła!
9. ¡Provecho! pro-BE-czo
   Smacznego!
   Najsilniejszy meksykański zwyczaj przy stole: „¡provecho!” (albo „buen provecho”) mówisz każdemu, kto je, gdy przechodzisz obok jego stolika, siadasz obok przy ladzie albo wychodzisz z „fondy”, także zupełnie obcym; odpowiedź to „gracias”. U nas „smacznego” słyszy się raczej od osób przy tym samym stole, więc na początku to zaskakuje. Kelnerzy mówią je, stawiając talerze, a hiszpańskie „que aproveche” zrozumieją, choć brzmi tu obco.
   Con permiso, provecho. – Gracias, pásele. — Przepraszam, smacznego. – Dziękuję, proszę przejść.
10. Propina pro-PI-na napis
    Napiwek (na terminalu albo na rachunku)
    Opłaty za nakrycie nie ma, ale napiwek jest oczekiwany: od 10 do 15% w restauracjach z obsługą kelnerską (10% to minimum, 15% za dobrą obsługę; kelnerzy z tego żyją), więc nasze zwyczajowe 10% to tu dolna granica. Zamiast zaokrąglać rachunek, jak często robimy w Polsce, wybierasz kwotę na terminalu, który pokazuje „Propina 10% 15% 20% Otro”, albo kelner pyta „¿cuánto le pongo de propina?”, zanim ją wpisze. Sprawdź, czy na rachunku nie ma pozycji „servicio” albo „propina”, częstej w strefach turystycznych, żeby nie zapłacić dwa razy: Profeco, urząd ochrony konsumentów, mówi, że napiwek jest dobrowolny i nie można go doliczyć bez twojej zgody (sprawdź aktualne przepisy). Drobne monety przy stoiskach z tacos, kilka pesos dla pakowaczy w supermarkecie i obsługi na stacji benzynowej, a personel w kurortach często oczekuje dolarów.
    Propina: 10% 15% 20% Otro. – ¿Cuánto le pongo de propina? — Napiwek: 10% 15% 20% Inna kwota. – Ile doliczyć napiwku?

Zapytać o cenę, zapłacić, oglądać bez kupowania i przeczytać dwa napisy, które mają znaczenie.

1. ¿Cuánto cuesta…? KŁAN-to KŁES-ta szablon
   Ile kosztuje…?
   Schemat jak nasz: „cuánto cuesta” plus rzecz albo samo pytanie ze wskazaniem palcem; przy kilku rzeczach „cuánto cuestan”. Pułapka: „$” to w Meksyku znak peso, więc „$150” w karcie to 150 pesos, a nie dolarów; kurorty czasem podają ceny w dolarach z dopiskiem „USD” albo „dls”, a płacenie w pesos zwykle wychodzi taniej. „¿Cuánto es?” pyta o sumę, a przy straganie po meksykańsku mówi się „¿cuánto le debo?”, czyli nasze „ile płacę?”. „Boleto” to bilet na przejazd lub imprezę, „entrada” to wstęp.
   ¿Cuánto cuesta esto? ¿Cuánto cuesta la entrada a Teotihuacán? — Ile to kosztuje? Ile kosztuje wstęp do Teotihuacán?
2. Está muy caro es-TA młi KA-ro
   To za drogo
   „Está muy caro” to naturalny meksykański komentarz, a „es demasiado caro” brzmi jak z podręcznika. W sklepach, supermarketach i restauracjach ceny są sztywne, jak u nas, ale na targach z rękodziełem i pamiątkami delikatne targowanie się to norma: „¿me hace un descuentito?” albo „¿cuánto es lo menos?” (ile najmniej?), a kupno dwóch sztuk pomaga. Nie wyciskaj z rzemieślnika kilku pesos. Między znajomymi co chwilę usłyszysz „¡no manches!” (no coś ty!) i „güey” (stary): zostaw je im, bo z ust turysty brzmią zbyt poufale albo wręcz grubiańsko.
   Está muy caro. ¿Me hace un descuentito? – Si se lleva dos, se los dejo más baratos. — Bardzo drogo. Opuści Pan troszkę? – Jak weźmie Pan dwie sztuki, to dam taniej.
3. ¿Efectivo o tarjeta? e-fek-TI-bo o tar-CHE-ta
   Gotówką czy kartą?
   Pytanie przy każdej kasie. Noś małe banknoty i monety: taksówki, stragany i małe sklepy często nie rozmienią banknotu 500 pesos i zapytają „¿no trae más chico?” (nie ma Pan drobniejszych?), zupełnie jak u nas w kiosku. Przy kasach OXXO i w supermarketach usłyszysz też „¿gusta redondear?” (zaokrąglić?): różnica idzie na cele charytatywne, a „no, gracias” to w pełni grzeczna odmowa. Weź własną torbę: jednorazowe reklamówki są w stolicy zakazane od 2020 roku (gdzie indziej sprawdź przepisy).
   ¿Efectivo o tarjeta? – Efectivo, pero traigo de quinientos. – ¿No trae más chico? — Gotówką czy kartą? – Gotówką, ale mam tylko pięćset. – Nie ma Pan drobniejszych?
4. ¿Con factura? / El recibo, por favor kon fak-TU-ra / el re-SI-bo, por fa-BOR
   Na fakturę? / Poproszę paragon
   Pułapka: przy wielu kasach pada „¿con factura?” albo „¿va a querer factura?”, bliski krewny naszego „NIP do paragonu?”. „Factura” to elektroniczna faktura wystawiana na meksykański numer podatkowy (RFC) do rozliczenia kosztów firmy, więc odpowiadasz „no, gracias”. Tobie potrzebny jest zwykły paragon: „el recibo” zrozumieją zawsze, choć kasjerzy sami pytają „¿quiere su ticket?”, mały sklep wypisuje „una nota”, a potwierdzenie z terminala, które podpisujesz, to „el voucher”. Zachowaj paragony na wypadek wymiany („cambios”).
   ¿Va a querer factura? – No, gracias. Nada más el recibo, por favor. — Będzie faktura? – Nie, dziękuję. Tylko paragon.
5. Solo estoy viendo, gracias SO-lo es-TOJ BJEN-do, GRA-sjas
   Tylko oglądam, dziękuję
   W Meksyku mówi się tu „viendo”, a nie hiszpańskie „mirando”, a równie często słychać „nada más estoy viendo”. To odpowiedź na „¿le ayudo en algo?” (w czymś pomóc?), „¿qué le damos?” albo targowe zawołanie „pásele, pásele” (zapraszamy, zapraszamy). Sprzedawcy mogą cię nazwać „güero / güera” (blondasku, blondyneczko), „amigo” albo „joven”: to życzliwość, nie obelga.
   Pásele, pásele, ¿qué le damos? – Solo estoy viendo, gracias. — Zapraszamy, zapraszamy, co podać? – Tylko oglądam, dziękuję.
6. Es todo, gracias es TO-do, GRA-sjas
   To wszystko, dziękuję
   Odpowiedź na „¿algo más?”, „¿qué más le damos?” albo kelnerskie „¿sería todo?”; „nada más” też działa. Meksykanie stoją w kolejce („hacer fila”) tak jak my, a przy straganie sprzedawca sam pyta „¿quién sigue?” (kto następny?), bez hiszpańskiego „¿quién es el último?”. Kupuje się na wagę, a dekagramów nikt nie zna: „un cuarto” to 250 g, czyli nasze 25 deko, dalej „medio kilo”, a tortille kupuje się na kilogramy w „tortillería”. Pakowacze w supermarketach („cerillos”) pracują za napiwki.
   ¿Algo más? – Es todo, gracias. ¿Cuánto le debo? — Coś jeszcze? – To wszystko, dziękuję. Ile płacę?
7. Uno de estos, por favor U-no de ES-tos, por fa-BOR
   Poproszę jeden z tych
   Wskaż palcem i powiedz to przy każdym straganie albo w piekarni („panadería”). Pytanie przy ladzie brzmi „¿para aquí o para llevar?”, a nie hiszpańskie „para tomar aquí”. W meksykańskiej piekarni obsługujesz się sam tacą i szczypcami („charola y pinzas”), a płacisz przy ladzie. Przy rzeczy rodzaju żeńskiego mówisz „una de estas”. Co chwilę usłyszysz „este…”: to meksykańskie „yyy” wtrącane w zdania.
   Uno de estos, por favor. – ¿Para aquí o para llevar? – Para llevar. — Poproszę jeden z tych. – Na miejscu czy na wynos? – Na wynos.
8. ¿Tiene…? / ¿Tienen…? TJE-ne / TJE-nen szablon
   Czy ma Pan/Pani…? / Czy mają Państwo…?
   Schemat: „tiene” do osoby przed tobą, „tienen” do sklepu jako całości, jak nasze „czy mają Państwo”. To forma „ustedes”, jedyne „wy” w Meksyku: tam, gdzie polski rozdziela poufałe „wy” i grzeczne „Państwo”, Meksyk ma jedno słowo na oba, bo „vosotros” w Ameryce Łacińskiej nie istnieje. „¿Tendrá…?” to łagodniejsze meksykańskie pytanie. Ubrania mają rozmiary CH, M, G, EG (chica, mediana, grande, extra grande), buty liczy się w centymetrach („del 26”), a „wifi” czyta się „łajfaj”.
   ¿Tiene una talla más grande? ¿Tienen cargador para celular? — Czy ma Pani większy rozmiar? Czy mają Państwo ładowarkę do telefonu?
9. Abierto / Cerrado a-BJER-to / se-RRA-do napis
   Otwarte / Zamknięte
   W miastach nie ma hiszpańskiej przerwy obiadowej: sklepy działają mniej więcej od 10:00 do 20:00 lub dłużej, OXXO i wiele aptek całą dobę, a targi od wczesnego rana do popołudnia; w małych miasteczkach sklepy mogą zamykać się w południe. Większość dużych muzeów w stolicy, w tym Museo Nacional de Antropología, jest w poniedziałki zamknięta, podobnie jak wiele muzeów u nas. „Horario” to godziny otwarcia.
   Museo: abierto de martes a domingo. Lunes cerrado. — Muzeum: czynne od wtorku do niedzieli. W poniedziałki nieczynne.
10. Ofertas / Caja o-FER-tas / KA-cha napis
    Promocje / Kasa
    „Oferta” widnieje na metkach na półkach, a „2x1”, czyli dwa w cenie jednego, jest wszędzie; „liquidación” to wyprzedaż końcowa, spotkasz też „rebajas”. Ogólnokrajowy weekend wyprzedaży to „El Buen Fin”, co roku w listopadzie (sprawdź daty). „Pase a caja” znaczy „proszę podejść do kasy”. W taquerii i w „fondzie” płacisz na końcu i mówisz, co jadłeś, albo sami pytają „¿qué fue?” lub „¿cuántos fueron?” (co było, ile sztuk?).
    Ofertas: 2x1 en jugos. Pase a caja. — Promocje: soki 2 w cenie 1. Zapraszamy do kasy.

Znaleźć drogę, kupić bilet i przeczytać napisy, które mijasz.

1. ¿Dónde está…? DON-de es-TA szablon
   Gdzie jest…?
   Schemat: „dónde está” plus miejsce z rodzajnikiem, którego polszczyzna nie ma, więc łatwo go zgubić: „el metro”, „el baño”. Częstą meksykańską alternatywą jest „¿dónde queda…?”. W odpowiedziach padną „derecho” (prosto) i „cuadra” (przecznica): „a dos cuadras”, czyli dwie przecznice dalej. Meksykanin woli pomóc, niż powiedzieć „no sé”, więc zdarza się pewna siebie błędna odpowiedź: zapytaj jeszcze drugą osobę.
   Disculpe, ¿dónde está el metro? ¿Dónde está el baño? — Przepraszam, gdzie jest metro? Gdzie jest toaleta?
2. ¿Dónde está el baño? DON-de es-TA el BA-ńo
   Gdzie jest toaleta?
   „Baño” mówi się wszędzie; na tabliczkach zobaczysz „Sanitarios” albo „Baños”, na drzwiach „Damas / Caballeros” lub „Mujeres / Hombres”. Pułapka: „M” na drzwiach to „Mujeres” (kobiety), a „H” to „Hombres” (mężczyźni), więc polskie skojarzenie „M jak mężczyźni” prowadzi pod złe drzwi. Toalety publiczne i na dworcach autobusowych często kosztują kilka pesos, a papier wydają przy wejściu; „favor de no tirar papel en el excusado” znaczy, że papier wrzucasz do kosza, a nie do muszli.
   Disculpe, ¿dónde está el baño? – Al fondo a la derecha. Ahí le dan el papel. — Przepraszam, gdzie jest toaleta? – Na końcu po prawej. Tam dostanie Pan papier.
3. ¿Dónde está la terminal de autobuses? DON-de es-TA la ter-mi-NAL de ał-to-BU-ses
   Gdzie jest dworzec autobusowy?
   Po Meksyku podróżuje się autokarem dalekobieżnym, bo międzymiastowe pociągi pasażerskie prawie nie istnieją (wyjątkami są m.in. Tren Maya na Jukatanie i Suburbano wokół stolicy; sprawdź aktualne trasy), więc odruch „pojadę pociągiem” trzeba tu odłożyć. Na tablicach szukaj „Terminal” albo „Central de Autobuses”, ludzie mówią „la central” lub „la terminal”, a sam autokar to „el camión”. Stolica ma cztery dworce według kierunku: Norte, Sur, Poniente i TAPO (wschód), więc sprawdź, z którego jedzie twój przewoźnik. Metro to „el metro”.
   Disculpe, ¿dónde está la terminal de autobuses? – ¿La del ADO? Sobre esta calle, todo derecho. — Przepraszam, gdzie jest dworzec autobusowy? – Ten ADO? Tą ulicą, cały czas prosto.
4. Un boleto para Oaxaca, por favor un bo-LE-to PA-ra ła-CHA-ka, por fa-BOR
   Poproszę bilet do Oaxaki
   „Boleto” to każdy bilet, a „billete” w Meksyku znaczy banknot. Przewoźnicy autokarowi (ADO na południu i na Jukatanie, ETN, Primera Plus) sprzedają bilety w aplikacji, na stronie albo w okienku, imiennie i z konkretnym miejscem („¿qué asiento?”), trochę jak nasze bilety na pociągi dalekobieżne. „Sencillo” to w jedną stronę, a „redondo” to meksykańskie słowo na bilet w obie strony, tam gdzie Hiszpania mówi „ida y vuelta”. Klimatyzacja w autokarach chłodzi do zimna, więc weź coś cieplejszego.
   Un boleto para Oaxaca, por favor. – ¿Sencillo o redondo? – Sencillo. – ¿Qué asiento le doy? — Poproszę bilet do Oaxaki. – W jedną stronę czy w obie? – W jedną. – Które miejsce Panu dać?
5. ¿De qué andén sale? de KE an-DEN SA-le
   Z którego stanowiska odjeżdża?
   Na dworcach autokarowych stanowiska odjazdu to „andenes”, a niektóre duże dworce w stolicy grupują je w numerowane „salas” (poczekalnie); oba numery masz na bilecie albo na ekranie, a wejście do autokaru ogłaszają krótko przed odjazdem. W metrze peron wybierasz po numerze i kolorze linii oraz po „dirección”, czyli stacji końcowej („dirección Indios Verdes”), tak jak w warszawskim metrze kierunek podaje się nazwą ostatniej stacji.
   ¿De qué andén sale el de las ocho? – Del andén doce, sala tres. — Z którego stanowiska odjeżdża ten o ósmej? – Ze stanowiska dwunastego, sala trzecia.
6. A la izquierda / a la derecha / derecho a la is-KJER-da / a la de-RE-cza / de-RE-czo
   W lewo / w prawo / prosto
   Meksykanie mówią „derecho” albo „todo derecho”; hiszpańskie „todo recto” zrozumieją, ale brzmi obco. Pułapka: „derecho” (prosto) i „derecha” (prawo) różnią się jedną samogłoską, więc słuchaj końcówki. „Cuadra” to przecznica („a dos cuadras”), „la esquina” róg, „aquí a la vuelta” zaraz za rogiem, a „ahí nomás” (tuż-tuż) potrafi się mocno rozciągnąć, jak nasze „to tylko kawałek”.
   Siga derecho dos cuadras y en la esquina, a la izquierda. — Proszę iść prosto dwie przecznice, a na rogu w lewo.
7. Entrada / Salida en-TRA-da / sa-LI-da napis
   Wejście / Wyjście
   Wyjścia z metra i Metrobusu podają nazwy ulic. Na autostradzie „salida” to zjazd, a znaki rozdzielają „cuota” (droga płatna, szybsza i bezpieczniejsza; wybierz ją, jeśli wynajmujesz „carro”, czyli samochód) i „libre” (bezpłatną). „Entrada libre” to wstęp wolny, a „no hay paso” znaczy „przejścia nie ma”.
   Salida a Av. Juárez. Entrada libre. — Wyjście na aleję Juárez. Wstęp wolny.
8. Empuje / Jale em-PU-che / CHA-le napis
   Pchać / Ciągnąć
   Na meksykańskich drzwiach jest „Empuje” (pchać) i „Jale” (ciągnąć, od „jalar”). Pułapka: w Meksyku „tirar” znaczy „wyrzucać” („no tire basura”, nie śmiecić), więc hiszpańskiego drzwiowego „tirar” tu nie zobaczysz. „J” czytamy jak nasze „ch”, ale łagodniej, bliżej lekkiego wydechu.
   Empuje. – Jale. — Pchać. – Ciągnąć.
9. Recarga tu tarjeta re-KAR-ga tu tar-CHE-ta napis
   Doładuj kartę
   Karta miejska stolicy, „Tarjeta de Movilidad Integrada” (MI), działa trochę jak nasze karty miejskie: obsługuje metro, Metrobús, Tren Ligero, Cablebús, trolejbusy, autobusy RTP i rowery Ecobici, a kupisz ją i doładujesz („recarga”) w automatach i okienkach na stacjach. Pułapka: Metrobús w ogóle nie przyjmuje gotówki, płacisz przy bramce na stacji, zanim przyjedzie autobus, więc doładuj kartę wcześniej albo przyłóż zbliżeniową kartę bankową lub telefon, które bramki metra i Metrobusu przyjmują od końca 2024 roku. Przejazdy są tanie; sprawdź aktualną cenę. Pierwsze wagony każdego pociągu metra i przód Metrobusu są zarezerwowane dla kobiet i dzieci do 12 lat („exclusivo mujeres y niños”). Automaty mówią na „ty” („tu”), a inne miasta mają własne karty.
   Recarga tu tarjeta aquí. – Una tarjeta y una recarga, por favor. — Tu doładujesz kartę. – Poproszę kartę i doładowanie.
10. Parada / Próxima estación pa-RA-da / PROK-si-ma es-ta-SJON napis
    Przystanek / Następna stacja
    „Parada” to napis na przystankach autobusowych, a „próxima estación” to nagrana zapowiedź w Metrobusie i w nowszych pociągach metra; w starszych często nikt nic nie zapowiada, więc śledź tablice i piktogramy stacji. Autobus miejski to „el camión”; w stolicy małe nazywają się „peseros” albo „micros”, gdzie indziej „combis”, a na Jukatanie i w Oaxace wspólne busy to „colectivos”, coś jak nasze prywatne busy. Zatrzymują się tam, gdzie machniesz: żeby wysiąść, zawołaj „¡bajan!” albo „en la esquina, por favor”, a płacisz kierowcy monetami. Nigdy nie mów „coger el camión” jak w Hiszpanii: „coger” jest w Meksyku wulgarne (seks), więc mów „tomar el camión” albo „tomar el metro”.
    Próxima estación: Insurgentes. — Następna stacja: Insurgentes.

Zameldować się, połączyć z internetem i poprosić o pomoc, gdy coś pójdzie nie tak.

1. Tengo una reservación TEN-go U-na re-ser-ba-SJON
   Mam rezerwację
   W Meksyku mówi się „reservación”, a „reserva” zrozumieją; dodaj „a nombre de” plus nazwisko. Hotele proszą o paszport, a często też o kartę na kaucję. Dowód wjazdu (pieczątkę w paszporcie albo elektroniczny rejestr turysty FMM; sprawdź aktualną procedurę) zachowaj aż do wylotu. Quintana Roo (Cancún, Tulum) pobiera od turystów stanową opłatę Visitax, a stany doliczają podatek hotelowy, trochę jak nasza opłata miejscowa: sprawdź aktualne stawki.
   Buenas tardes, tengo una reservación a nombre de Smith. – ¿Me permite su pasaporte? — Dzień dobry, mam rezerwację na nazwisko Smith. – Czy mogę prosić o paszport?
2. La llave, por favor la JA-be, por fa-BOR
   Poproszę klucz
   „Ll” czytamy jak nasze „j”: „JA-be”. W mowie potocznej pokój to „el cuarto” („habitación” zobaczysz na hotelowych tabliczkach). Większość hoteli używa kart („la tarjeta”), hotele, w których wszystko jest wliczone w cenę, dokładają opaskę („la pulsera”), a mieszkania na wynajem skrytki na klucze z kodem.
   La llave, por favor. Cuarto doce. – Aquí tiene, y esta es su pulsera. — Poproszę klucz. Pokój dwunasty. – Proszę bardzo, a to Pana opaska.
3. ¿Cuál es la contraseña del wifi? kłal es la kon-tra-SE-ńa del ŁAJ-faj
   Jakie jest hasło do wi-fi?
   W Meksyku mówi się „łajfaj”, a nie hiszpańskie „ŁI-fi”; hasło to „la contraseña” albo „la clave”. Po dane mobilne kup lokalną kartę SIM, czyli „un chip” (najszerszy zasięg ma Telcel), doładowywaną („recargas”) w OXXO; sprawdź aktualne zasady rejestracji nowych numerów. Telefon to „el celular”, a komputer „la computadora”, nigdy hiszpańskie „móvil” czy „ordenador”.
   ¿Cuál es la contraseña del wifi? – Viene atrás de su tarjeta. — Jakie jest hasło do wi-fi? – Jest na odwrocie Pana karty do pokoju.
4. ¿A qué hora es el desayuno? a KE O-ra es el de-sa-JU-no
   O której jest śniadanie?
   Meksykańskie śniadanie to prawdziwy posiłek, nie kawa z rogalikiem: chilaquiles, „huevos rancheros” albo „molletes”, do tego „jugo” (sok; hiszpańskiego „zumo” się tu nie używa). „Almuerzo” to w Meksyku późne, obfite śniadanie, trochę jak nasze drugie śniadanie, tylko większe, a nie obiad; obiad to „la comida”. O wymeldowanie pytasz „¿a qué hora es la salida?”: zwykle około południa.
   ¿A qué hora es el desayuno? – De siete a once. Hay chilaquiles y jugo de naranja. — O której jest śniadanie? – Od siódmej do jedenastej. Są chilaquiles i sok pomarańczowy.
5. ¡Auxilio! / ¡Ayuda! ałk-SI-ljo / a-JU-da
   Pomocy!
   Meksykanie krzyczą „¡auxilio!” albo „¡ayuda!”; „socorro” zrozumieją, ale brzmi tu książkowo. Pułapka: zapamiętaj 911, meksykański odpowiednik naszego 112, ogólnokrajowy numer alarmowy (policja, pogotowie, straż pożarna), bezpłatny z każdego telefonu; nie licz na angielski po drugiej stronie. „¡Me robaron!” to „okradli mnie!”, „¡ratero!” to „złodziej!”. Pod numerem 078 działa krajowa linia pomocy dla turystów (sprawdź aktualny zakres usług).
   ¡Auxilio! ¡Me robaron! – ¡Llamen al 911! — Pomocy! Okradli mnie! – Dzwońcie na 911!
6. Necesito un doctor ne-se-SI-to un dok-TOR
   Potrzebuję lekarza
   Meksykanie częściej mówią „doctor” niż „médico”. W nagłym wypadku dzwoń na 911; turyści zwykle trafiają do szpitali prywatnych, które żądają z góry zapłaty albo gwarancji ubezpieczyciela, a EKUZ w Meksyku nie działa, więc przed wyjazdem wykup ubezpieczenie podróżne z kosztami leczenia. Przy drobnych dolegliwościach „consultorio” przy wielu sieciowych aptekach przyjmie cię w kilka minut za niewielką opłatą (sprawdź aktualną kwotę). „Me siento mal” to „źle się czuję”, a „algo me cayó mal” to „coś mi zaszkodziło”.
   Necesito un doctor. Algo me cayó mal. – Aquí junto a la farmacia hay consultorio. — Potrzebuję lekarza. Coś mi zaszkodziło. – Tu obok apteki jest gabinet.
7. ¿Dónde está la farmacia? DON-de es-TA la far-MA-sja
   Gdzie jest apteka?
   Nie szukaj jednego wspólnego znaku: wypatruj sieci (Farmacias Similares z maskotką Dr. Simi, Farmacias Guadalajara, Benavides, Del Ahorro), z których wiele jest czynnych całą dobę. Większość leków kupisz bez recepty, ale antybiotyki od 2010 roku wymagają recepty („receta”), tak jak u nas. „¿Tiene algo para…?” prosi o coś na dolegliwość: „para la diarrea” (na biegunkę), „para el dolor de cabeza” (na ból głowy).
   ¿Dónde está la farmacia? – Hay una en la esquina, abre las 24 horas. — Gdzie jest apteka? – Jest jedna na rogu, czynna całą dobę.
8. Llame a la policía, por favor JA-me a la po-li-SI-a, por fa-BOR formal
   Proszę wezwać policję
   Forma grzecznościowa: „llame” to nasze „proszę wezwać”, a policję wezwiesz pod 911. W stolicy działa policja turystyczna w Centro Histórico i wzdłuż Paseo de la Reforma. Zgłoszenie kradzieży to „levantar una denuncia” w Ministerio Público (Fiscalía): trwa długo, ale ubezpieczyciel go wymaga. Gramatyka: Meksyk opisuje świeże zdarzenia czasem przeszłym prostym, „me robaron el celular”, tam gdzie Hiszpania powie „me han robado el móvil”.
   Llame a la policía, por favor. Me robaron el celular. — Proszę wezwać policję. Ukradli mi telefon.
9. Estoy perdido / perdida es-TOJ per-DI-do / per-DI-da
   Zgubiłem się / Zgubiłam się
   Mężczyzna mówi „perdido”, kobieta „perdida”, tak jak u nas „zgubiłem” i „zgubiłam”. Drugą codzienną formą jest „me perdí” (zgubiłem się), które brzmi tak samo w ustach kobiety i mężczyzny, a hiszpańskie „me he perdido” brzmi tu obco. Dorzuć „¿me puede ayudar?” i pokaż adres w telefonie; „¿queda lejos?” pyta, czy to daleko.
   Disculpe, estoy perdida. ¿Me puede ayudar? ¿Queda lejos el Zócalo? — Przepraszam, zgubiłam się. Pomoże mi Pan? Czy do Zócalo jest daleko?
10. ¿Me puede llamar un taxi, por favor? me PŁE-de ja-MAR un TAK-si, por fa-BOR formal
    Czy może Pan/Pani zamówić mi taksówkę?
    Uber i DiDi (odpowiednik naszego Bolta) to codzienność i zwykły wybór w stolicy, w Guadalajarze i w Méridzie, z ceną i autem zapisanymi w aplikacji. „Taxi de sitio” przyjeżdża z postoju albo na telefon i jest bezpieczniejsze niż taksówka złapana na ulicy, której miejscowi w stolicy unikają nocą; dzwoniąc, usłyszysz „¿bueno?”, czyli meksykańskie „halo”. Na lotnisku w stolicy kup kurs „taxi autorizado” po stałej cenie w okienku w terminalu. W Cancún i Los Cabos przejazdy z aplikacji są kwestionowane przez związki taksówkarzy (sprawdź aktualną sytuację), a wiele taksówek nie ma taksometru: ustal cenę, zanim wsiądziesz.
    ¿Me puede llamar un taxi, por favor? – Claro, le pido uno de sitio. — Czy może Pan zamówić mi taksówkę? – Oczywiście, zamówię z postoju.